Shloka 29
Adhyāya 6: Pañca-mahābhūta–guṇa-nirdeśa and Sudarśana-dvīpa
Five Elements, Sensory Qualities, and a Cosmographic Island
पुण्या पुण्यतमैर्जुष्टा गड़ा भागीरथी शुभा । प्लवन्तीव प्रवेगेन हृदे चन्द्रमस: शुभे,नरेश्वर! उस मेरुपर्वतके शिखरसे दुग्धके समान श्वेतधारवाली, विश्वरूपा, अपरिमित शक्तिशालिनी, भयंकर वज्रपातके समान शब्द करनेवाली, परम पुण्यात्मा पुरुषों-द्वारा सेवित, शुभस्वरूपा पुण्यमयी भागीरथी गंगा बड़े प्रबल वेगसे सुन्दर चन्द्रकुण्डमें गिरती हैं
sañjaya uvāca | puṇyā puṇyatamair juṣṭā gaḍā bhāgīrathī śubhā | plavantīva pravegena hṛde candramasaḥ śubhe, nareśvara | meruparvataśikharebhyaḥ kṣīrasamānaśvetadhārā viśvarūpā aparimitāśaktisampannā bhayaṅkaravajrapātasaṃnibhaśabdā paramapuṇyātmabhiḥ puruṣaiḥ sevitā śubhasvarūpā puṇyamayī bhāgīrathī gaṅgā mahāprabalavegena sundare candrakuṇḍe patati |
สัญชัยกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา ภคีรถีผู้เป็นมงคล—ศักดิ์สิทธิ์และเป็นที่เคารพบูชาของผู้ทรงธรรมยิ่ง—พุ่งไปดุจถูกแรงมหานทีหนุนส่ง แล้วด้วยความเร็วอันมหาศาลก็ถาโถมลงสู่สระงามนามว่า จันทรกุณฑะ จากยอดเขาพระเมรุ นางหลั่งลงเป็นสายธารขาวดุจน้ำนม—มีรูปอันครอบคลุมโลก มีพลังหาประมาณมิได้ และคำรามน่าหวาดหวั่นประหนึ่งสายฟ้าฟาด กังคาผู้เปี่ยมบุญนั้น อันเหล่าบุรุษผู้ชอบธรรมบำรุงสักการะ ย่อมดำดิ่งสู่จันทรกุณฑะด้วยกระแสอันกราดเกรี้ยว”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse elevates reverence for sacred realities: what is ‘puṇya’ is not merely admired but ‘sevita’—approached with disciplined respect by the virtuous. It frames holiness as something that purifies and orders life, especially for rulers who must align power with auspicious, dharmic foundations.
Sanjaya describes the Bhagirathi (Ganga) in vivid, cosmic terms: descending from Mount Meru in milk-white torrents, roaring like a thunderbolt, and plunging with great force into the beautiful Chandrakunda (Moon-lake).