Shloka 31
भीमसेनस्य गदायुद्ध-प्रभावः
The Battlefield Impact of Bhīmasena’s Mace Combat
आर्य! भरतनन्दन! भूपाल! उस रणभूमिमें गिरे हुए उद्दधीप्त परिघ, मुदगर, प्रास, भिन्दिपाल, खड़्ग, फरसे, तीखे तोमर, सुवर्णमय कवच, ध्वज, ढाल, सोनेके डंडोंसे विभूषित छत्र, व्यजन, चाबुक, जोते, कोड़े और अंकुश ढेर-के-ढेर बिखरे दिखायी देते थे
sañjaya uvāca — ārya! bharatanandana! bhūpāla! tasmin raṇabhūmau patitāni uddīptaparigha-mudgara-prāsa-bhindipāla-khaḍga-paraśu-tīkṣṇa-tomara-svarṇamaya-kavaca-dhvaja-ḍhāla-svarṇadaṇḍa-vibhūṣita-chattra-vyajana-cābuka-yuga-koḍa-aṅkuśāḥ śastrāṇi ca bahudhā rāśi-rāśi vikirṇāni dṛśyante sma.
สัญชัยกล่าวว่า “โอ ท่านผู้ประเสริฐ โอ เชื้อสายภารตะ โอ พระราชา! ในสนามรบนั้นมีอาวุธและเครื่องราชูปโภคตกอยู่เป็นกองๆ—กระบองเหล็กแดงฉาน ค้อนศึก หอก ภินทิปาละ ดาบ ขวาน โตมระอันคม เกราะทอง ธง โล่ ฉัตรประดับก้านทอง พัด แส้ แอก สายเฆี่ยน และตะขอจูง—กระจัดกระจายทั่วทุกแห่ง”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the aftermath of battle: instruments of power and royal splendor—weapons, armor, banners, parasols—lie fallen and scattered. It implicitly points to the impermanence of worldly glory and the heavy cost of kṣatriya warfare, inviting reflection on dharma amid violence.
Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra what he ‘sees’ on the battlefield: heaps of dropped weapons and royal equipment strewn across the ground, conveying the scale and intensity of the fighting.