Shloka 5
भीष्मधनंजयद्वैरथम्
Bhīṣma–Dhanaṃjaya Duel and the Opening Clash
ततो युद्ध समभवत् तुमुलं लोमहर्षणम् । तावकानां परेषां च व्यतिषक्तरथद्विपम्,फिर तो आपके और पाण्डवोंके सैनिकोंमें रोमांचकारी घमासान युद्ध होने लगा। उसमें उभय पक्षके रथ और हाथी एक-दूसरेसे गुँथ गये थे
tato yuddham abhavat tumulaṁ lomaharṣaṇam | tāvakānāṁ pareṣāṁ ca vyatiṣakta-ratha-dvipam ||
แล้วศึกอันอึกทึกน่าสะพรึงจนขนลุกก็อุบัติขึ้น ระหว่างกองทัพของพระองค์กับกองทัพฝ่ายตรงข้าม ในการปะทะนั้น รถศึกและช้างของทั้งสองฝ่ายพันเกี่ยวกันแน่น เมื่อกองทัพทั้งสองเบียดเข้าหากันอย่างโกลาหล
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the moral gravity and uncontrollable momentum of war: once hostilities begin, order collapses into entanglement and terror. It implicitly frames the battlefield as a testing ground for dharma, where choices made earlier now manifest as unavoidable consequences.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that a fierce, overwhelming battle has begun between the Kauravas and the Pāṇḍavas. The fighting has closed to such proximity that chariots and elephants from both sides are locked together in a chaotic melee.