Shloka 25
भीष्मपर्व — अध्याय 54: फल्गुन-प्रतिरोधः, सौबली-व्यूह-विध्वंसः, दुर्योधन-भीष्म-संवादः
एवमुक्त्वा ततः पार्थों ध्यायन्नास्ते महामना: । चिरमन्तर्मना भूत्वा शोकोपहतचेतन: । शोकर्त तमथो ज्ञात्वा दु:खोपहतचेतसम्
evam uktvā tataḥ pārtho dhyāyann āste mahāmanāḥ | ciram antarmanā bhūtvā śokopahatacetanaḥ | śokārtaṃ tam atho jñātvā duḥkhopahatacetasaṃ ||
สัญชัยกล่าวว่า—ครั้นกล่าวดังนั้นแล้ว ปารถะ (อรชุน) ผู้มีใจยิ่งใหญ่ก็นั่งลง ดำดิ่งสู่ฌานภาวนาอยู่เนิ่นนาน เขาหันจิตเข้าสู่ภายใน ความรู้สึกนึกคิดถูกความโศกครอบงำ เมื่อเห็นเขาถูกความเศร้ารุมเร้า ใจถูกทุกข์กดทับ (ผู้เห็นก็รู้ถึงสภาพภายในของเขา)
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical and psychological reality that even a noble person can be overwhelmed by grief when confronted with the consequences of war. It frames Arjuna’s inward collapse as a prelude to discernment: moral action (dharma) often requires moving from sorrow-driven paralysis to reflective clarity.
After speaking, Arjuna falls silent and sits absorbed in thought for a long time, his mind struck by grief and suffering. Sañjaya describes his withdrawn, sorrow-afflicted state, setting the stage for others to respond to his crisis.