Shloka 22
Rajo-dhūli-saṃmūḍha-saṅgrāmaḥ
The Dust-Obscured Battle and Mutual Charges
संजय उवाच शृणु राजन् स्थिरो भूत्वा तवापनयनो महान् । न च दुर्योधने दोषमिममाधातुमहसि,संजयने कहा--राजन्! स्थिर होकर सुनिये। इस युद्धके होनेमें सबसे बड़ा अन्याय आपका ही है। इसका सारा दोष आपको दुर्योधनके ही माथे नहीं मढ़ना चाहिये
sañjaya uvāca: śṛṇu rājan sthiro bhūtvā tavāpanayano mahān | na ca duryodhane doṣam imam ādhātum arhasi ||
สัญชัยกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา จงทรงสดับด้วยจิตมั่นคง ความผิดใหญ่ยิ่งในการก่อให้เกิดหายนะนี้อยู่ที่พระองค์เอง มิควรทรงโยนความผิดทั้งหมดไปให้ทุรโยธนะเพียงผู้เดียว”
संजय उवाच
Educational Q&A
Moral responsibility cannot be shifted onto a single agent when authority and enabling power lie elsewhere; a ruler must own the consequences of his omissions and partiality, rather than scapegoating subordinates.
Sanjaya addresses King Dhritarashtra, urging him to listen calmly and asserting that the major fault for the outbreak and continuation of the war is Dhritarashtra’s, and that he should not attribute the entire blame solely to Duryodhana.