Shloka 77
गौरुडव्यूह-रचना तथा अर्धचन्द्र-प्रत्यव्यूह
Garuḍa Array and the Ardhacandra Counter-Formation
शिरकश्रिच्छेद भल्लेन संक्रुद्धो लघुविक्रम: । राजन! यह देख गंगानन्दन भीष्मने क्रोधसे मूर्च्छिंत हो उस धनुषको फेंककर दूसरा अत्यन्त प्रबल एवं विशाल धनुष ले लिया और उसके ऊपर पत्थरपर रगड़कर तेज किये हुए सात विशाल भल्लोंका संधान किया। उनमेंसे चार भल्लोंके द्वारा उन्होंने सेनापति ब्ैतके चार घोड़ोंको मार डाला
sañjaya uvāca | śiraskaś chinnaṃ bhallena saṃkruddho laghuvikramaḥ | rājan, idaṃ dṛṣṭvā gaṅgānandano bhīṣmaḥ krodhena mūrcchita iva dhanuḥ kṣiptvā dvitīyaṃ atyanta-prabalaṃ viśālaṃ dhanuḥ jagrāha | tasmin aśmopale ghṛṣṭvā tīkṣṇīkṛtān sapta mahā-bhallān saṃdadhau | teṣāṃ caturbhiḥ senāpateḥ bāhlīkasya catvāro hayān jaghāna, dvābhyāṃ dhvajaṃ ciccheda, saptamena ca bhallena krodhāt sārather śiraś ciccheda | hātāśva-sūtāt sa rathād avaplutya mahābalaḥ ||
สัญชัยกล่าวว่า—เมื่อเห็นศีรษะถูกศรหัวกว้างตัดขาด ภีษมผู้ว่องไวในศึกก็ลุกโชนด้วยโทสะ บุตรแห่งคงคาราวกับสลบด้วยความเดือดดาล ทิ้งคันธนูเดิมเสีย แล้วคว้าคันธนูอีกอันที่ทั้งใหญ่และทรงพลังยิ่ง จากนั้นจึงขึ้นศรหัวกว้างมหึมาเจ็ดดอกซึ่งลับคมด้วยหิน ในบรรดานั้น สี่ดอกสังหารม้าทั้งสี่ของแม่ทัพพาหลิกะ สองดอกตัดธงรบ และดอกที่เจ็ดแสดงความฉับไว ตัดศีรษะสารถีด้วยความโกรธ ครั้นม้าและสารถีถูกสังหารแล้ว นักรบผู้มีกำลังมหาศาลก็โดดลงจากรถศึก
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how anger can intensify violence and accelerate destruction, even in a context where warriors act under kshatriya-duty. It implicitly contrasts disciplined prowess with wrath-driven escalation, reminding readers that ethical restraint remains relevant even amid righteous or obligatory conflict.
After a beheading by a bhalla arrow, Bhishma becomes enraged, switches to a stronger bow, and rapidly shoots seven sharpened broad-headed arrows: four kill Bahlika’s four horses, two cut the banner, and the seventh severs the charioteer’s head. With horses and charioteer dead, the warrior leaps down from the chariot.