Shloka 12

दुर्मुखस्य तु भल्लेन सर्वावरणभेदिना । जहार सारथे: कायाच्छिर: संनतपर्वणा,इसके बाद झुकी हुई गाँठवाले तथा सब प्रकारके आवरणोंका भेदन करनेवाले एक भल्लके द्वारा दुर्मुखके सारथिका मस्तक धड़से अलग कर दिया

durmukhasya tu bhallena sarvāvaraṇabhedinā | jahāra sāratheḥ kāyāc chiraḥ saṃnataparvaṇā ||

สัญชัยกล่าวว่า—ด้วยศรภัลละที่ทะลวงเครื่องป้องกันได้ทุกชนิดและมีข้อศรงอ เขาตัดศีรษะสารถีของทุรมุขออกจากกาย

दुर्मुखस्यof Durmukha
दुर्मुखस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootदुर्मुख
FormMasculine, Genitive, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
भल्लेनwith an arrow (bhalla)
भल्लेन:
Karana
TypeNoun
Rootभल्ल
FormMasculine, Instrumental, Singular
सर्वावरणभेदिनाby (one) that pierces all coverings/armour
सर्वावरणभेदिना:
Karana
TypeAdjective
Rootसर्वावरणभेदिन्
FormMasculine, Instrumental, Singular
जहारhe took away / carried off
जहार:
TypeVerb
Rootहृ
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular, Parasmaipada
सारथेःof the charioteer
सारथेः:
Sambandha
TypeNoun
Rootसारथि
FormMasculine, Genitive, Singular
कायात्from the body
कायात्:
Apadana
TypeNoun
Rootकाय
FormMasculine, Ablative, Singular
शिरःhead
शिरः:
Karma
TypeNoun
Rootशिरस्
FormNeuter, Accusative, Singular
संनतपर्वणाwith (an arrow) having bent joints/knots
संनतपर्वणा:
Karana
TypeAdjective
Rootसंनतपर्वन्
FormMasculine, Instrumental, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Durmukha
S
sārathi (charioteer)
B
bhalla (arrow)

Educational Q&A

The verse highlights the ruthless efficiency of war: removing a key support like the charioteer can decisively disable a fighter. Ethically, it reflects the Mahābhārata’s recurring tension—martial duty and strategic necessity unfolding amid severe human suffering.

In Sañjaya’s battlefield report, a warrior uses a bhalla-arrow that pierces armor to strike Durmukha’s charioteer, severing his head from his body—an act that would leave Durmukha’s chariot effectively compromised.