Shloka 29
Bhīmasena’s Kalinga Engagement and the Approach of Bhīṣma (भीमसेन-कालिङ्ग-संग्रामः)
अभ्चारोहैश्व समरे हस्तिसादिभिरेव च । प्रतिमानेषु गात्रेषु पाश्वेष्वभि च वारणान् | आशुगा विमलास्ती क्ष्णा: सम्पेतुर्भुजगोपमा:
abhyārohāiś ca samare hastisādibhir eva ca | pratimāneṣu gātreṣu pārśveṣv abhi ca vāraṇān | āśugā vimalās tīkṣṇāḥ sampetur bhujagopamāḥ ||
สัญชัยกล่าวว่า—ในศึกนั้น ลูกศรอันผุดผ่อง คมกริบ ว่องไว และน่ากลัวดุจอสรพิษ ซึ่งยิงโดยเหล่าม้าศึกผู้ขี่และช้างศึกผู้ขี่ ได้พุ่งกระทบหน้าผาก ชิ้นส่วนกายอื่น ๆ และสีข้างของช้างทั้งหลาย
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse does not preach directly; it presents the ethical weight of war through vivid detail. Martial excellence (speed, sharpness, precision) becomes morally ambivalent when it results in widespread injury—reminding the listener that victory in battle is inseparable from suffering inflicted on living beings, including animals.
Sañjaya describes intense fighting where swift, sharp arrows launched by mounted troops—horsemen and elephant-riders—strike war-elephants on the forehead, limbs, and flanks, emphasizing the ferocity and momentum of the engagement.