Shloka 13
Bhīmasena’s Kalinga Engagement and the Approach of Bhīṣma (भीमसेन-कालिङ्ग-संग्रामः)
सम्यक् प्रणीता नागाश्च प्रभिन्नकरटामुखा: । ऋष्टितोमरनाराचैर्निविंद्धा वरवारणा:,गजानां पादरक्षास्तु व्यूढोरस्का: प्रहारिण: । ऋष्टिभि श्र थनुर्भिश्च विमलैश्नव परश्वधै:
saṃyak praṇītā nāgāś ca prabhinnakaraṭāmukhāḥ | ṛṣṭitomaranārācair niviṃddhā varavāraṇāḥ, gajānāṃ pādarakṣās tu vyūḍhoraskāḥ prahāriṇaḥ | ṛṣṭibhiḥ śaradhanurbhiś ca vimalaiś nava-paraśvadhaiḥ |
สัญชัยกล่าวว่า—ช้างทั้งหลายถูกขับเคลื่อนอย่างชำนาญ กกหูและขมับชุ่มด้วยน้ำเมามันเมื่อพุ่งเข้าชน ช้างศึกอันโอ่อ่านั้นถูกแทงด้วยหอก โตมร และศรปลายเหล็ก ส่วนทหารผู้พิทักษ์เท้าช้าง—อกผาย ผู้ชำนาญการฟันแทง—ยังคงรบด้วยหอก คันศรและลูกศร และขวานคมวาวที่เพิ่งลับใหม่
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the disciplined execution of martial duty—elephants are driven forward and protected by assigned infantry—while also revealing the harsh ethical reality of war: even magnificent creatures and their guards become targets, and skillful organization does not lessen the suffering inherent in violence.
Sanjaya narrates a battlefield moment where charging elephants in musth are advanced into combat, get struck by spears, javelins, and iron-pointed arrows, and their accompanying foot-guards fight fiercely with spears, bows and arrows, and newly sharpened axes.