Shloka 14
भीष्मविक्रमदर्शनं तथा क्रौञ्चारुणव्यूहविधानम् | Bhīṣma’s Ascendancy and the Organization of the Krauñcāruṇa Formation
हे महाबाहो! सम्पूर्ण कर्मोकी सिद्धिके ये पाँच हेतु कर्मोंका अन्त करनेके लिये उपाय बतलानेवाले सांख्य-शास्त्रमें कहे गये हैं, उनको तू मुझसे भलीभाँति जान ।।
adhiṣṭhānaṃ tathā kartā karaṇaṃ ca pṛthagvidham | vividhāś ca pṛthakceṣṭā daivaṃ caivātra pañcamam ||
ฐานรองรับ (กายและที่ตั้ง), ผู้กระทำ, เครื่องมืออันหลากหลาย (อินทรีย์ จิต และอุปกรณ์), ความพยายามอันแตกต่างนานาประการ—และประการที่ห้า คือปัจจัยแห่งทวยเทพ (ไทวะ); นี่แลคือเหตุทั้งห้าแห่งความสำเร็จของกรรม
अजुन उवाच
Educational Q&A
Any action succeeds through five contributing causes—basis (adhiṣṭhāna), agent (kartā), instruments (karaṇa), distinct efforts (ceṣṭā), and the divine/destiny factor (daiva). This frames ethical responsibility: act with diligence and humility, avoiding egoistic claims of sole authorship or simplistic blame.
Arjuna addresses the mighty-armed interlocutor (implicitly Kṛṣṇa) and asks for a clear account of the five causal factors taught in Sāṅkhya regarding how actions are accomplished, setting up a discussion on karma, agency, and the role of fate/divine order.