Shloka 15
Chapter 43: Tumult of Battle-Sounds and the Proliferation of Dvandva
Paired Engagements
सर्वस्य चाहं हृदि संनिविष्टो मत्त: स्मृतिर्ज्ञनमपोहनं च । वेदैश्व सर्वैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद् वेदविदेव चाहम्,मैं ही सब प्राणियोंके हृदयमें अन्तर्यामीरूपसे स्थित हूँ तथा मुझसे ही स्मृति, ज्ञान और अपोहन होता हैः और सब वेदोंद्वारा मैं ही जाननेके योग्य हूँ तथा वेदान्तका कर्ता: और वेदोंको जाननेवाला भी मैं ही हूँ इति श्रीमहाभारते भीष्मपर्वणि श्रीमद्धगवदगीतापर्वणि श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्तसु ब्रह्मुविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे पुरुषोत्तमयोगो नाम पठ्चदशो<्ध्याय:
sarvasya cāhaṁ hṛdi saṁniviṣṭo mattaḥ smṛtir jñānam apohanaṁ ca | vedaiś ca sarvair aham eva vedyo vedāntakṛd vedavid eva cāham ||
เราสถิตอยู่ในดวงใจของสรรพชีวิตทั้งปวงในฐานะองค์ผู้ชี้นำภายใน; จากเราจึงเกิดความจำ ความรู้ และแม้กระทั่งการเลือนหายของความรู้ (ความหลงลืม) ด้วยเวททั้งสิ้น เรานี่เองเป็นผู้ควรรู้; เราเป็นผู้รจนาพระเวทานตะ และเป็นผู้รู้พระเวทด้วย ดังนี้ บทที่สิบห้าชื่อ “ปุรุโษตตมโยคะ” ในบทสนทนาระหว่างศรีกฤษณะกับอรชุน ภายในศรีมทภควัทคีโตปนิษัทอันเป็นพรหมวิทยาและโยคศาสตรา ในศรีมหาภารต ภีษมปรวะ ก็สิ้นสุดลง
अजुन उवाच
Educational Q&A
The Supreme Lord is the indwelling presence in all hearts and the ultimate source of cognition—memory, knowledge, and even the loss of knowledge. Therefore, the Vedas ultimately aim at knowing Him; He both establishes the purport of the Vedas (Vedānta) and fully knows them.
In the battlefield dialogue, Kṛṣṇa is concluding the teaching of Puruṣottama-yoga by identifying Himself as the inner ruler (antaryāmin) who governs understanding and as the final referent of scriptural revelation, thereby stabilizing Arjuna’s ethical struggle with a theocentric foundation for duty and discernment.