Shloka 80
उत्पातवर्णनम् (Utpāta-varṇanam) — Catalogue of Portents
नैव स्थापयितुं शक््या शूरैरपि महाचमू: । सत्कृत्य महतीं सेनां चतुरड्रां महीपति: । उपायपूर्व मेधावी यतेत सततोत्थित:,उस समय बहुत-से शूरवीर भी उस विशाल वाहिनीको रोककर खड़ी नहीं रख सकते। इसलिये बुद्धिमान् राजाको चाहिये कि वह सतत सावधान रहकर कोई-न-कोई उपाय करके अपनी विशाल चतुरंगिणी सेनाको विशेष सत्कारपूर्वक स्थिर रखनेका यत्न करे
naiva sthāpayituṃ śakyā śūrair api mahācamūḥ | satkṛtya mahatīṃ senāṃ catur-aṅgāṃ mahīpatiḥ | upāya-pūrvaṃ medhāvī yateta satatotthitaḥ ||
ในกาลนั้น แม้เหล่าวีรชนจำนวนมากก็ไม่อาจหยุดและประคองกองทัพมหึมาให้ตั้งมั่นได้ เพราะฉะนั้น พระราชาผู้มีปัญญาควรตื่นตัวอยู่เสมอ ใช้มาตรการที่ไตร่ตรองแล้ว พร้อมทั้งให้เกียรติและเอาใจใส่อย่างเหมาะควร เพื่อรักษากองทัพจตุรงคเสนาผู้ยิ่งใหญ่ของตนให้มั่นคงและมีวินัย
व्यास उवाच
Educational Q&A
A large army cannot be controlled by mere valor alone; a king must combine vigilance, strategic measures, and respectful treatment of troops to maintain stability and discipline.
Vyāsa offers counsel on the practical realities of managing a massive fourfold army, emphasizing that the ruler must actively use policy and honor to keep the forces steady rather than expecting sheer heroism to suffice.