Shloka 68
कल्याणवाच: शकुना राजहंसा: शुका: क्रौज्चा: शतपत्राश्न यत्र । प्रदक्षिणाश्रैव भवन्ति संख्ये ध्रुवं जयस्तत्र वदन्ति विप्रा:,जहाँ शुभ एवं कल्याणमयी बोली बोलनेवाले राजहंस, शुक, क्रौंच तथा शतपत्र (मोर) आदि पक्षी सैनिकोंकी प्रदक्षिणा करते हैं (दाहिने जाते हैं), उस पक्षकी युद्धमें निश्चितरूपसे विजय होती है, यह ब्राह्मणोंका कथन है
kalyāṇavācaḥ śakunā rājahaṃsāḥ śukāḥ krauñcāḥ śatapatrāś ca yatra | pradakṣiṇāś caiva bhavanti saṃkhye dhruvaṃ jayas tatra vadanti viprāḥ ||
วยาสะกล่าวว่า “ที่ใดนกซึ่งเปล่งเสียงเป็นมงคลและนำความเกษม—หงส์หลวง นกแก้ว นกกระเรียนเคราญจะ และนกยูง—โผวนเวียนเวียนขวารอบกองทัพในสนามรบ ณ ที่นั้นพราหมณ์ผู้รู้ประกาศว่า ชัยชนะของฝ่ายนั้นย่อมแน่นอน”
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that traditional dharma-based culture reads the battlefield through auspicious signs: rightward circumambulation (pradakṣiṇā) by certain birds is taken as an indication that victory aligns with favorable cosmic and ritual order, as affirmed by learned Brahmins.
Vyāsa reports an omen-interpretation: if specific auspicious birds circle an army to the right during battle, Brahmin authorities consider that side destined to win. It functions as a prognostic sign within the war narrative.