Shloka 11
अनीकव्यूहप्रतिव्यूहः
Counter-deployment of Divisions and the Opening Tumult
उद्धर्तयिष्यंस्तव पुत्रसेना- मतीव रौद्रं स बिभर्ति रूपम् | अनायुधो य: सुभुजो भुजाभ्यां नराश्वनागान् युधि भस्म कुर्यात्,महाराज! जो सुन्दर बाहोंवाले भीमसेन बिना आयुधके केवल भुजाओंसे ही युद्धमें मनुष्यों, घोड़ों और हाथियोंको भस्म कर सकते हैं, उन्होंने ही आपके पुत्रोंकी सेनाका संहार कर डालनेके लिये अत्यन्त रौद्र रूप धारण कर रखा है
uddhartayiṣyaṁs tava putrasenām atīva raudraṁ sa bibharti rūpam | anāyudho yaḥ subhujo bhujābhyāṁ narāśvanāgān yudhi bhasma kuryāt, mahārāja |
ข้าแต่มหาราช! ด้วยหมายจะถอนรากกองทัพแห่งโอรสของพระองค์ เขาจึงแสดงรูปอันดุร้ายยิ่ง แม้มิได้ถืออาวุธ ภีมเสนผู้มีแขนกำยำก็อาจด้วยกำลังแขนเพียงอย่างเดียว เผาผลาญมนุษย์ ม้า และช้างให้เป็นเถ้าธุลีในสนามรบได้
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the terrifying momentum of righteous battle-energy once unleashed: a warrior’s inner resolve (here, Bhīma’s) can become a force of inevitable destruction. Ethically, it underscores how adharma-driven conflict invites overwhelming consequences, even without reliance on external weapons.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Bhīmasena, determined to destroy the Kaurava forces, has taken on an intensely fierce demeanor. He emphasizes Bhīma’s extraordinary physical power—capable of crushing men, horses, and elephants even while unarmed—thereby foreshadowing heavy losses for Dhṛtarāṣṭra’s sons.