Shloka 73
Bhīṣma-nipāta-saṃvāda — Sañjaya’s Report of Bhīṣma’s Fall (भीष्मनिपातसंवादः)
न हि मे शान्तिरस्तीह श्रुत्वा देवव्रतं हतम्
dhṛtarāṣṭra uvāca | na hi me śāntir astīha śrutvā devavrataṃ hatam | tvaṃ hi me sarpiṣevāgnim uddīpayasi saṃjaya |
ธฤตราษฏระตรัสว่า: “เมื่อได้ยินว่าเทววรตะ (ภีษมะ) ล้มลงแล้ว ใจเราหาความสงบมิได้ สัญชัย เจ้าเหมือนราดเนยใสลงบนไฟ ทำให้ไฟในอกเราลุกโชนยิ่งขึ้น การล้มของวีรบุรุษผู้เกรียงไกร—ผู้เป็นดั่งเครื่องประดับแห่งสมรภูมิ—ทำให้ความมั่นคงของเราพังทลาย และความคิดถึงความสูญเสียที่จะบังเกิดแก่บุตรของเราก็ก่อทุกข์ลึกในใจ ด้วยถ้อยคำของเจ้า ไฟแห่งความกังวลและโศกของเรายิ่งถูกโหมให้แรงขึ้น”
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how attachment and partiality distort judgment: Dhṛtarāṣṭra’s dependence on Bhīṣma for his sons’ success turns into anguish when Bhīṣma falls. It also shows the ethical cost of clinging to victory through others’ strength—when that support collapses, inner peace collapses with it.
After hearing from Saṃjaya that Bhīṣma (Devavrata), the Kuru grandsire and chief warrior, has been struck down, Dhṛtarāṣṭra becomes overwhelmed. He tells Saṃjaya that the report is like ghee poured on fire, intensifying his anxiety about the impending ruin of his sons in the war.