Shloka 15
यः स शक्र इवाक्षय्यं वर्ष शरमयं क्षिपन् जघान युधि योधानामर्बुदं दशभिर्दिनै:,जिन्होंने इन्द्रके समान युद्धमें दस दिनोंतक अक्षय बाणोंकी वर्षा करके दस करोड़ विपक्षी सेनाओंका संहार कर डाला, वे ही भरतवंशी वीर भीष्म मेरी कुमन्त्रणाके कारण आँधीसे उखाड़े गये वृक्षकी भाँति युद्धमें मारे जाकर पृथ्वीपर शयन कर रहे हैं, वे कदापि इसके योग्य नहीं थे
dhṛtarāṣṭra uvāca | yaḥ sa śakra ivākṣayyaṁ varṣaśaramayaṁ kṣipan jaghāna yudhi yodhānām arbudaṁ daśabhir dinaiḥ | sa eva bharatavaṁśī vīro bhīṣmo mama kumantreṇa āndhyā (vāyunā) ukhāḍhita-vṛkṣa iva yuddhe hataḥ pṛthivyāṁ śete | sa kadācid api etad-yogyo na āsīt |
ธฤตราษฏระตรัสว่า “ผู้ซึ่งดุจพระอินทร์ โปรยปรายฝนศรอันไม่รู้สิ้น และในสนามรบภายในสิบวันได้ทำลายหมู่นักรบอันไพศาล—ภีษมะนั้นเอง วีรบุรุษผู้เลิศแห่งวงศ์ภารตะ บัดนี้นอนสิ้นอยู่บนพื้นพิภพ ดุจต้นไม้ถูกพายุถอนราก เพราะคำปรึกษาอันชั่วของเรา เขามิได้สมควรพบจุดจบเช่นนี้เลย.”
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights moral accountability in leadership: Dhṛtarāṣṭra recognizes that destructive outcomes in war are not merely ‘fate’ but are tied to one’s own unethical counsel and choices, and that even the greatest warrior can be brought low when adharma governs decision-making.
After Bhīṣma has fallen in the Kurukṣetra war, Dhṛtarāṣṭra laments that the same Bhīṣma who once annihilated immense forces with an Indra-like rain of arrows for ten days now lies slain on the battlefield; he attributes this tragic end to his own misguided counsel.