Shloka 49
नकुलः सहदेवश्न भीमसेनश्च पाण्डव: । यावच्चमूं महाराज नाशयन्ति न सर्वश:,“महाराज! नकुल-सहदेव तथा पाण्डुपुत्र भीमसेन--ये सब मिलकर जबतक तुम्हारी सेनाका सर्वनाश नहीं कर डालते हैं, तभीतक पाण्डववीरोंके साथ तुम्हारा सौहार्द स्थापित हो जाय, यही मुझे अच्छा लगता है। तात! मेरे साथ ही इस युद्धका भी अन्त हो जाय। तुम पाण्डवोंके साथ संधि कर लो
sañjaya uvāca |
nakulaḥ sahadevaś ca bhīmasenaś ca pāṇḍavaḥ |
yāvac camūṃ mahārāja nāśayanti na sarvaśaḥ ||
สัญชัยกล่าวว่า “ข้าแต่พระมหาราชา ก่อนที่นกุล สหเทวะ และภีมเสนผู้เป็นปาณฑพ จะทำลายกองทัพของพระองค์จนสิ้น ข้าพเจ้าเห็นว่าควรสถาปนามิตรไมตรีกับวีรบุรุษปาณฑพให้กลับคืนมา ลูกเอ๋ย ขอให้สงครามนี้สิ้นสุดลงพร้อมกับชีวิตของข้าเถิด; จงทำสันติไมตรีกับปาณฑพ”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames a pragmatic and ethical counsel: seek reconciliation before irreversible harm occurs. It highlights the responsibility of rulers to prevent total devastation and to choose peace when the cost of war becomes morally and politically catastrophic.
Sañjaya, reporting to the blind king (implicitly Dhṛtarāṣṭra), warns that the Pāṇḍava warriors—specifically Nakula, Sahadeva, and Bhīma—are capable of destroying the king’s forces. He urges the king to establish goodwill and make peace with the Pāṇḍavas before the army is annihilated.