Shloka 74
निर्मनुष्यान् रथान् राजन् सुयुक्ताञ्जवनैहयै: । वातायमानानद्राक्षं द्वियमाणान् विशाम्पते,प्रजानाथ! हमने तेज घोड़ोंसे जुते हुए बहुत-से ऐसे रथ देखे, जिनमें कोई मनुष्य नहीं था और वे रथ वायुके समान शीघ्र गतिसे इधर-उधर खींचकर ले जाये जा रहे थे
sañjaya uvāca | nirmanuṣyān rathān rājan suyuktāñ javanaiḥ hayaiḥ | vātāyamānān adrākṣaṃ dvyamāṇān viśāmpate ||
สัญชัยกล่าวว่า—ข้าแต่พระราชา ข้าพเจ้าเห็นรถศึกมากมายไร้ผู้คนอยู่ภายใน แต่เทียมด้วยม้าอันรวดเร็วอย่างมั่นคง รถเหล่านั้นถูกลากและเหวี่ยงไปคนละทิศละทางประหนึ่งถูกลมพัดพาไป ข้าแต่ผู้เป็นที่พึ่งแห่งไพร่ฟ้า
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how war destroys human order: even instruments of power like chariots become uncontrolled, suggesting that violence breeds chaos and suffering beyond anyone’s command.
Sañjaya reports to the king that he witnessed unmanned chariots, still yoked to fast horses, rushing about like the wind and being dragged in various directions—an ominous battlefield spectacle.