Shloka 75
भीष्म उवाच सत्यमेतन्महाबाहो यथा वदसि पाण्डव,भीष्मने कहा--महाबाहो! पाण्डुनन्दन! तुम जैसा कहते हो, यह सत्य है। जबतक मेरे हाथमें शस्त्र होगा, जबतक मैं श्रेष्ठ धनुष लेकर युद्धके लिये सावधान एवं प्रयत्नशील रहूँगा, तबतक इन्द्रसहित सम्पूर्ण देववा और असुर भी रणक्षेत्रमें मुझे जीत नहीं सकते
bhīṣma uvāca satyam etan mahābāho yathā vadasi pāṇḍava | yāvat me haste śastraṁ bhaviṣyati yāvat ca śreṣṭhaṁ dhanuḥ gṛhītvā yuddhāya sāvadhānaḥ prayatnaś ca bhaviṣyāmi tāvat indrasahitaḥ sarvo devagaṇo 'surāś ca raṇakṣetre māṁ jetuṁ na śakṣyanti ||
ภีษมะกล่าวว่า “เป็นความจริง โอ ปาณฑพผู้มีแขนกล้า ดังที่เจ้ากล่าว ตราบใดที่อาวุธยังอยู่ในมือเรา ตราบใดที่เรายกคันศรอันประเสริฐและยืนหยัดอย่างตื่นตัว มุ่งมั่นเพื่อการรบ ตราบนั้นแม้เหล่าเทพพร้อมอินทรา และเหล่าอสูร ก็ไม่อาจพิชิตเราได้ในสนามรบ”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the kshatriya ideal of unwavering resolve: disciplined vigilance (sāvadhāna) and sustained effort (prayatna) make a warrior formidable. It also frames strength as conditional—Bhishma’s near-invincibility is tied to his active agency: weapon in hand, bow taken up, and full readiness.
Bhishma addresses a Pandava, affirming that the Pandava’s statement is true, and declares his own battlefield supremacy: as long as he remains armed and fully prepared to fight, even the combined forces of the gods led by Indra and the asuras cannot defeat him in open combat.