Previous Verse
Next Verse

Shloka 26

Adhyāya 108 — Nimitta-darśana and Drona’s counsel amid Arjuna’s advance (निमित्तदर्शनं द्रोणोपदेशश्च)

छादित: पापडवै: शूरै: समन्ताद भरतर्षभ । “भरतश्रेष्ठ! ये शूरवीरोंका नाश करनेवाले महाधनुर्थर शौर्यसम्पन्न भीष्म पराक्रमी पाण्डवोंद्वारा चारों ओरसे घेर लिये गये हैं,एष पाण्डुसुतो ज्येष्ठो यमाभ्यां सहितो रणे त्वं हि संश्रूयसे5त्यर्थमसह्यबलविक्रम: । “महाबाहो! ये ज्येष्ठ पाण्डुपुत्र युधिष्ठिर नकुल और सहदेवको साथ लेकर रणभूमिमें आपलोगोंके देखते-देखते मेरी सेनाको खदेड़ रहे हैं। प्रभो! महाबाहो! जैसे तटप्रान्त समुद्रको आगे बढ़नेसे रोकता है, उसी प्रकार आप भी युधिष्ठिरको आगे बढ़नेसे रोकिये; क्योंकि आपका बल और पराक्रम अत्यन्त असहा सुना जाता है”

sañjaya uvāca | chāditaḥ pāṇḍavaiḥ śūraiḥ samantād bharatarṣabha | eṣa pāṇḍusuto jyeṣṭho yamābhyāṃ sahito raṇe tvaṃ hi saṃśrūyase 'tyartham asahyabalavikramaḥ | mahābāho! ye jyeṣṭhaḥ pāṇḍuputro yudhiṣṭhiraḥ nakula-sahadevau ca sārdhaṃ kṛtvā raṇabhūmau yuṣmākaṃ paśyatāṃ mama senāṃ khādayanti (kṣādayanti) | prabho! mahābāho! yathā taṭaprāntaḥ samudraṃ nātivartayati, tathā tvam api yudhiṣṭhiram agrato nivāraya; tava hi balavikramaḥ atyantam asahya iti śrūyate ||

สัญชัยกล่าวว่า “โอ้ผู้ประเสริฐแห่งวงศ์ภารตะ วีรชนปาณฑพผู้ทรงเดชได้ล้อมภีษมะไว้ทุกทิศ—ภีษมะผู้เป็นมหาธนูรธร เปี่ยมด้วยศौरยะ และเป็นผู้ทำลายเหล่านักรบ. นี่คือยุธิษฐิระ โอรสองค์ใหญ่ของปาณฑุ ยกทัพรุกในสนามรบพร้อมกับโอรสฝาแฝดของมาทรี (นกุลและสหเทวะ) และต่อหน้าต่อตาพวกท่าน เขากำลังขับไล่กองทัพของข้าให้ถอยร่น. ข้าแต่พระองค์ ผู้มีแขนกำยำ—ดังชายฝั่งยับยั้งมหาสมุทรอันเป็นที่สถิตของมกราไม่ให้พุ่งทะลัก ฉันใด ท่านก็พึงสกัดความรุกคืบของยุธิษฐิระฉันนั้น; เพราะกำลังและวีรภาพของท่านเลื่องลือว่ายากผู้ต้านทาน”

छादितःcovered, concealed
छादितः:
Karta
TypeAdjective
Rootछादित (√छद्)
FormMasculine, Nominative, Singular
पापडवैःby the Pāpaḍavas (name/epithet; uncertain reading)
पापडवैः:
Karana
TypeNoun
Rootपापडव
FormMasculine, Instrumental, Plural
शूरैःby heroes
शूरैः:
Karana
TypeNoun
Rootशूर
FormMasculine, Instrumental, Plural
समन्तात्on all sides, all around
समन्तात्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसमन्तात्
Formtrue
भरतर्षभO bull among the Bharatas
भरतर्षभ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभरत-ऋषभ
FormMasculine, Vocative, Singular
एषःthis (man)
एषः:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
पाण्डुसुतःson of Pāṇḍu
पाण्डुसुतः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डु-सुत
FormMasculine, Nominative, Singular
ज्येष्ठःeldest
ज्येष्ठः:
Karta
TypeAdjective
Rootज्येष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
यमाभ्याम्with the two Yamas (i.e., Nakula and Sahadeva; dual)
यमाभ्याम्:
Karana
TypeNoun
Rootयम
FormMasculine, Instrumental, Dual
सहितःaccompanied (by)
सहितः:
Karta
TypeAdjective
Rootसहित
FormMasculine, Nominative, Singular
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
FormMasculine, Locative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormNominative, Singular
हिindeed, for
हि:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootहि
Formtrue
संश्रूयसेyou are heard of / reputed
संश्रूयसे:
Karma
TypeVerb
Rootसम्-√श्रु (संश्रूयते)
FormPresent, Second, Singular, Atmanepada, Passive/Impersonal sense (you are heard/reputed)
इतिthus
इति:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइति
Formtrue
अर्थम्meaning, purpose
अर्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
असह्यबलविक्रमःone whose strength and valor are unbearable
असह्यबलविक्रमः:
Karta
TypeAdjective
Rootअसह्य-बल-विक्रम
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Bhīṣma
P
Pāṇḍavas
Y
Yudhiṣṭhira
N
Nakula
S
Sahadeva
B
Bharatas (Kuru lineage)
B
battlefield (raṇabhūmi)
A
army (senā)
S
shoreline/sea simile (taṭa/samudra)

Educational Q&A

Even in war, leadership is framed as restraint and responsibility: the commander is urged to ‘hold back’ an advancing force, using power not merely to strike but to prevent collapse and protect one’s side—an application of kṣatriya-dharma and strategic self-control.

Sañjaya reports that Bhīṣma is being surrounded by Pāṇḍava warriors, while Yudhiṣṭhira advances with Nakula and Sahadeva and drives back the Kaurava troops. Sañjaya urges a powerful ally/commander to stop Yudhiṣṭhira, comparing that restraint to a shoreline checking the sea.