Shloka 346
Nakula’s Declaration and the Uñchavṛtti Brāhmaṇa’s Superior Merit (Āśvamedhika Parva, Adhyāya 92)
विसर्जिता: समाप्तौ च सत्रादस्माद् व्रजामहे । धर्मशास्त्रमें देखे गये विधि-विधानसे ही हम तपस्या करेंगे। आपको हिंसारहित बुद्धि ही अधिक प्रिय है; अतः प्रभो! आप यज्ञोंमें सदा इस अहिंसाका ही प्रतिपादन करें। द्विजश्रेष्ठ! ऐसा करनेसे हम आपपर बहुत प्रसन्न होंगे। यज्ञकी समाप्ति होनेपर जब आप हमें विदा करेंगे, तब हम यहाँसे अपने घरको जायँगे
vaiśampāyana uvāca | visarjitāḥ samāptau ca satrād asmād vrajāmahe | dharmaśāstreṣu dṛṣṭena vidhi-vidhānenaiva vayaṃ tapaḥ kariṣyāmaḥ | ahiṃsātmikā buddhir eva te priyatarā; ataḥ prabho, yajeṣu sadā asyā ahiṃsāyā eva pratipādanaṃ kuru | dvijaśreṣṭha, evaṃ kṛte vayaṃ tvayi bahu prasannā bhaviṣyāmaḥ | yajñasya samāptau yadā tvaṃ asmān visarjayiṣyasi, tadā vayaṃ ihaḥ sva-gṛhaṃ gamiṣyāmaḥ ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “เมื่อสัตรยัญญะนี้สิ้นสุดลง และเราได้รับการอนุญาตให้ลาจากโดยชอบธรรมแล้ว เราจักออกเดินทางจากที่นี่ เราจักบำเพ็ญตบะตามระเบียบและข้อบัญญัติที่ปรากฏในธรรมศาสตราโดยเคร่งครัด. ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า เพราะจิตที่ตั้งมั่นในอหิงสาเป็นสิ่งที่พระองค์ทรงโปรดปรานยิ่ง ฉะนั้นในยัญญะทั้งหลาย ขอพระองค์ทรงยกย่องและสั่งสอนหลักอหิงสานี้อยู่เสมอ. ข้าแต่ทวิชศรেষฐะ เมื่อพระองค์ทรงกระทำดังนี้ พวกเราจักยินดีต่อพระองค์เป็นอย่างยิ่ง. ครั้นพิธีสิ้นสุดลง เมื่อพระองค์ทรงให้เราไป เราจักกลับจากที่นี่สู่เรือนของตน.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
That religious practice—both ritual (yajña) and austerity (tapas)—should be guided by Dharmaśāstra procedure and, crucially, should foreground ahiṃsā (non-violence) as an ethical principle to be affirmed even within sacrificial contexts.
At the close of a satra (extended sacrificial session), the speakers state that once they are formally dismissed at the rite’s completion, they will depart for home; they also urge the addressed brāhmaṇa/authority to consistently advocate ahiṃsā in sacrificial teaching and practice.