Shloka 40
शकुनेः पुत्रेण सह आश्वमेधाश्वविषयः संघर्षः — Arjuna’s restrained engagement with Śakuni’s son during the horse-escort
तत्र जातिसहस्राणि पुरुषाणां ततस्तत:
tatra jātisahasrāṇi puruṣāṇāṃ tatastataḥ
ณที่นั้นเอง ปรากฏหมู่ชนหลากจำพวกนับพันนับหมื่น—มาจากสารทิศ ปรากฏกายต่างลักษณะต่างวิธี แล้วมาชุมนุมพร้อมกัน; ความหลากหลายแห่งสภาพมนุษย์ทั้งปวงประหนึ่งถูกร้อยรวมเป็นภาพมหึมาในกระแสแห่งมหากถา
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The line highlights the multiplicity of human types and conditions, suggesting that large royal or sacred events draw together people of many backgrounds; ethically, it invites awareness of social diversity within a shared moral and political order.
Vaiśampāyana describes a scene where numerous groups of people—countless kinds of men—are present or arriving from different directions, emphasizing the scale and variety of the gathering in the Ashvamedhika context.