Shloka 12
युधिछिर उवाच अयमश्वो यथा ब्रद्वान्नुत्सृष्ट: पृथिवीमिमाम् । चरिष्यति यथाकामं तत्र वै संविधीयताम्,युधिष्ठिरने कहा--ब्रह्मन! यह घोड़ा उपस्थित है। इसे किस प्रकार छोड़ा जाय, जिससे यह समूची पृथ्वीपर इच्छानुसार घूम आवे। इसकी व्यवस्था आप ही कीजिये तथा मुने! यह भी बताइये कि भूमण्डलमें इच्छानुसार घूमनेवाले इस घोड़ेकी रक्षा कौन करे?
yudhiṣṭhira uvāca | ayam aśvo yathā brāhmaṇān utsṛṣṭaḥ pṛthivīm imām | cariṣyati yathākāmaṃ tatra vai saṃvidhīyatām |
ยุธิษฐิระกล่าวว่า “โอ พราหมณ์ บัดนี้ม้าบูชายัญนี้อยู่ตรงหน้าแล้ว โปรดจัดการเถิดว่าจะปล่อยมันอย่างไร เพื่อให้มันเที่ยวไปทั่วแผ่นดินทั้งปวงตามความประสงค์ของมันเอง ท่านจงวางระเบียบให้ถูกต้องด้วยตนเอง และข้าแต่ฤๅษี โปรดบอกด้วยว่า ใครเล่าจะเป็นผู้คุ้มครองม้านี้เมื่อมันท่องไปอย่างเสรีทั่วโลก?”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharmic governance: even a royal ritual asserting sovereignty must be conducted with proper procedure (saṃvidhāna) and with clear responsibility for protection. Authority is shown as accountable, guided by learned counsel, and bound to orderly conduct rather than mere power.
As part of the Aśvamedha preparations, Yudhiṣṭhira addresses a Brāhmaṇa/sage, asking how the sacrificial horse should be released to roam freely over the earth and requesting guidance on who should be assigned to guard it during its wandering.