Shloka 12
Kṛṣṇa’s Departure, Auspicious Omens, and the Opening of the Uttaṅka Dialogue (कृष्णप्रयाण-निमित्त-उत्तङ्कसंवाद-प्रारम्भः)
प्राणो वायु: सततग: क्रोधो मृत्यु: सनातन: । प्रसादे चापि पद्मा श्रीर्नित्यं त्वयि महामते,“सदा चलनेवाली वायु प्राण है, क्रोध सनातन मृत्यु है। महामते! आपके प्रसादमें लक्ष्मी विराजमान हैं। आपके वक्ष:स्थलमें सदा ही श्रीजीका निवास है
prāṇo vāyuḥ satatagaḥ krodho mṛtyuḥ sanātanaḥ | prasāde cāpi padmā śrīr nityaṃ tvayi mahāmate ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “ปราณคือสายลมที่เคลื่อนไหวไม่หยุดยั้ง; โทสะคือความตายอันเป็นนิรันดร์ในอำนาจทำลายล้าง โอ้ผู้มีจิตยิ่งใหญ่ ด้วยพระกรุณาของท่าน ปัทมา-ศรี (พระลักษมี) สถิตอยู่ในท่านเป็นนิตย์”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse links inner forces to moral outcomes: life is sustained by ceaseless movement (prāṇa as vāyu), while uncontrolled anger functions like an ever-present death, destroying welfare and relationships. In contrast, grace and benevolence are portrayed as the seat of Śrī—prosperity and auspiciousness—implying that self-mastery and kindness attract lasting fortune.
Vaiśampāyana, as narrator, delivers a reflective statement praising a ‘great-minded’ person: he characterizes prāṇa and anger in vivid metaphors and then affirms that Lakṣmī (Śrī/Padmā) abides with the one whose disposition is gracious (prasāda), highlighting the ethical stature and auspicious presence associated with that figure.