Shloka 1
Adhyāya 51: Kṛṣṇa’s Leave-Taking and Departure for Dvārakā (द्वारकागमनानुमति)
/ अपन का छा है >> >> एकपज्चाशत्तमो< ध्याय: तपस्याका प्रभाव
brahmovāca | bhūtānām atha pañcānāṃ yathaiṣām īśvaraṃ manaḥ | niyame ca visarge ca bhūtātmā mana eva ca ||
พระพรหมตรัสว่า—“ดูก่อนเหล่าฤๅษี ทั้งห้ามหาภูตนี้ ในการบังเกิดและการกำกับควบคุม จิตเป็นผู้มีอำนาจฉันใด ในกาลที่ดำรงอยู่ จิตนั้นเองก็ถูกกล่าวว่าเป็นอาตมันภายในของสรรพภูตฉันนั้น”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse elevates mind (manas) as the governing principle behind the five great elements: it regulates their arising and ordering, and it is also described as their inner self during their continuance. The ethical implication is that mastery and purification of mind is central to self-knowledge and liberation.
Within the Anugītā discourse in the Aśvamedhika Parva, Brahmā addresses the assembled seers and begins a teaching on tapas, the nature of the self, and the glory of knowing it, framing the mind as the key principle that governs embodied existence.