Shloka 123
Mind as Charioteer; Kṣetrajña, Tapas, and Dhyāna-Yoga
Adhyātma-Upadeśa
एवमेवाप्यसंयुक्त: पुरुष: स्यान्न संशय: । जैसे कमलके पत्तेपर पड़ी हुई जलकी चंचल बूँद उसे भिगो नहीं पाती
evam evāpy asaṁyuktaḥ puruṣaḥ syān na saṁśayaḥ |
พระวายุเทพตรัสว่า “ฉันนั้นแล บุรุษย่อมดำรงอยู่โดยไม่ยึดติดได้—หาใช่มีข้อสงสัยไม่. ดุจหยดน้ำอันสั่นไหวตกลงบนใบบัวก็ไม่อาจทำให้ใบบัวเปียกได้ ฉันใด บัณฑิตบุรุษแม้คบหาและเกี่ยวข้องกับคุณทั้งปวง ก็ไม่ถูกคุณเหล่านั้นทำให้มัวหมองฉันนั้น. เพราะเหตุนั้น ผู้รู้แห่งกาย-สนาม (กษेत्रชญะ) โดยแท้จริงเป็นผู้ไม่ข้องติด—ข้อนี้แน่นอน.”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The core teaching is inner non-attachment: the wise self (kṣetrajña/puruṣa) can engage with the world and its guṇas without being tainted, like water on a lotus leaf. True freedom is not withdrawal from action but freedom from clinging and identification.
Vāyu-deva is instructing the listener on the nature of the self and liberation. He uses a vivid simile (lotus leaf and water) to clarify that the realized knower remains untouched by worldly qualities even while living amid them.