Shloka 51
Brahmā’s Instruction on Brahmacarya, Vānaprastha, and the Aliṅga Path
Ethics of Non-attachment
यत्र ज्ञानवतां प्राप्तिरलिड्रग्रहणा स्मृता । तस्मादलिड्जधर्मज्ञो धर्मतत्त्वमुपाचरेत्,उस आत्मतत्त्वतक बुद्धि, इन्द्रिय और देवताओंकी भी पहुँच नहीं होती। जहाँ केवल ज्ञानवान् महात्माओंकी ही गति है, वहाँ वेद, यज्ञ, लोक, तप और व्रतका भी प्रवेश नहीं होता; क्योंकि वह बाह्य चिह्लसे रहित मानी गयी है। इसलिये बाह्य चिह्नोंसे रहित धर्मको जानकर उसका यथार्थरूपसे पालन करना चाहिये
vāyudeva uvāca | yatra jñānavatāṁ prāptir aliṅgrahaṇā smṛtā | tasmād aliṅgadharmajño dharmatattvam upācaret ||
สภาวะที่บัณฑิตผู้รู้บรรลุได้นั้น ถูกจดจำว่า “ปราศจากเครื่องหมายภายนอก” เพราะฉะนั้น ผู้รู้ธรรมที่ไร้เครื่องหมายภายนอก พึงปฏิบัติตามแก่นแท้แห่งธรรม
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
True dharma is not defined by external signs, rituals, or public markers; it is an inward reality realized by the wise. One should therefore cultivate dharma at the level of its essence (tattva)—through knowledge, discernment, and inner transformation rather than mere outward observance.
Vāyudeva is instructing the listener about a highest spiritual attainment described as ‘without outward marks.’ He emphasizes that only the truly wise reach it, and he exhorts the practitioner to follow dharma in its markless, essential form rather than relying on external identifiers of religiosity.