Shloka 5
कālacakra-वर्णनम् तथा āśrama-धarma-निरूपणम्
The Wheel of Time and the Norms of the Āśramas
मासार्धमासगणितं विषमं लोकसंचरम् । तमोनियमपड्कं च रजोवेगप्रवर्तकम्
māsārdhamāsagaṇitaṃ viṣamaṃ lokasañcaram | tamoniyamapaṅkaṃ ca rajovegapravartakam
พระวายุเทพตรัสว่า “มันเคลื่อนไปในโลกทั้งหลายอย่างไม่เสมอภาค นับตามเดือนและกึ่งเดือน. มันคือโคลนตมที่ถูกครอบงำด้วยตมัส และเป็นสิ่งที่กระตุ้นกระแสอันพลุ่งพล่านของรชัสให้ดำเนิน.”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse portrays worldly movement and experience as irregular and hard to navigate, driven by the guṇas: tamas creates dullness and entanglement, while rajas propels restless activity. Ethically, it implies that clarity and steadiness require rising above these forces rather than being dragged by them.
Vāyu-deva is speaking and characterizing the nature of worldly course—measured in time (months/fortnights) yet uneven—using imagery of mud and forces to explain how tamas and rajas condition beings’ movement and behavior across realms.