Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

Brahmopadeśa: Adhipatitva-kathana, Dharma-lakṣaṇa, and Kṣetra–Kṣetrajña Viveka

Book 14, Chapter 43

ओषधीनां पति: सोमो विष्णुर्बलवतां वर: । त्वष्टाधिराजो रूपाणां पशूनामीश्वर: शिव:,ओषधियोंके स्वामी सोम हैं तथा बलवानोंमें श्रेष्ठ विष्णु हैं। रूपोंके अधिपति सूर्य और पशुओंके ईश्वर भगवान्‌ शिव हैं

oṣadhīnāṃ patiḥ somo viṣṇur balavatāṃ varaḥ | tvaṣṭādhirājo rūpāṇāṃ paśūnām īśvaraḥ śivaḥ ||

พระวายุตรัสว่า “โสมะเป็นเจ้าแห่งโอสถและพฤกษา; ในหมู่ผู้มีกำลัง วิษณุเป็นผู้เลิศ. ตวษฺฏฤเป็นราชาเหนือรูปทั้งปวง; และศิวะเป็นเจ้าแห่งสัตว์ทั้งหลาย.”

ओषधीनाम्of herbs/medicinal plants
ओषधीनाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootओषधि
FormFeminine, Genitive, Plural
पतिःlord/master
पतिः:
Karta
TypeNoun
Rootपति
FormMasculine, Nominative, Singular
सोमःSoma (the Moon-god)
सोमः:
Karta
TypeNoun
Rootसोम
FormMasculine, Nominative, Singular
विष्णुःVishnu
विष्णुः:
Karta
TypeNoun
Rootविष्णु
FormMasculine, Nominative, Singular
बलवताम्of the strong/mighty
बलवताम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootबलवत्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
वरःthe best/excellent one
वरः:
Karta
TypeNoun
Rootवर
FormMasculine, Nominative, Singular
त्वष्टाTvaṣṭṛ (the divine artisan)
त्वष्टा:
Karta
TypeNoun
Rootत्वष्टृ
FormMasculine, Nominative, Singular
अधिराजःoverlord/supreme king
अधिराजः:
Karta
TypeNoun
Rootअधिराज
FormMasculine, Nominative, Singular
रूपाणाम्of forms/appearances
रूपाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरूप
FormNeuter, Genitive, Plural
पशूनाम्of animals/creatures
पशूनाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपशु
FormMasculine, Genitive, Plural
ईश्वरःlord/ruler
ईश्वरः:
Karta
TypeNoun
Rootईश्वर
FormMasculine, Nominative, Singular
शिवःShiva
शिवः:
Karta
TypeNoun
Rootशिव
FormMasculine, Nominative, Singular

वायुदेव उवाच

V
Vāyu
S
Soma
V
Viṣṇu
T
Tvaṣṭṛ
Ś
Śiva
O
oṣadhī (medicinal herbs)
R
rūpa (forms)
P
paśu (animals)

Educational Q&A

The verse teaches that the world is sustained by an ordered distribution of powers: specific deities preside over specific domains (healing herbs, strength, forms, animals). Recognizing this order encourages reverence and disciplined conduct aligned with dharma.

Vāyu is speaking and enumerates the presiding lords of different cosmic categories—Soma over herbs, Viṣṇu over the mighty, Tvaṣṭṛ over forms, and Śiva over animals—framing a theological mapping of the universe’s governance.