Shloka 6
Adhyāya 42 — Mahābhūta–Indriya–Adhyātma-Vyavasthā
Brahmā’s Instruction on Elements and Faculties
शब्द: स्पर्शस्तथा रूप॑ रसो गन्धक्षु पञजचम: । क्रिया: करणनित्या: स्युरनित्या मोहसंज्ञिता:
śabdaḥ sparśas tathā rūpaṃ raso gandhaś ca pañcamaḥ | kriyāḥ karaṇa-nityāḥ syur anityā moha-saṃjñitāḥ ||
เสียง สัมผัส รูป รส และประการที่ห้าคือกลิ่น—พร้อมทั้งกิจของอินทรีย์ที่รับรู้อารมณ์เหล่านี้—เป็นสิ่งคงอยู่ในระดับเหตุ (ระดับละเอียด) เพราะฉะนั้นแม้ยามปรลัยก็ไม่ลยหายไปดุจสสารหยาบ ส่วนสิ่งที่หยาบและไม่เที่ยงนั้น เรียกว่า “โมหะ” คือความหลง
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes the subtle, causal-level constituents (sense-objects and the sensory functions as rooted in subtle mind/causes) from gross, perishable manifestations. What is transient is labeled “moha” because attachment to it produces delusion; discernment of nitya vs. anitya supports detachment and clarity.
Vāyu-deva is instructing the listener in a philosophical register, explaining how perception works through the five sense-objects and their operations, and why gross impermanent things dissolve while subtler causal principles are treated as enduring in the context of pralaya.