Shloka 48
Adhyāya 42 — Mahābhūta–Indriya–Adhyātma-Vyavasthā
Brahmā’s Instruction on Elements and Faculties
इन्द्रियाणां निरोधेन सर्वेषां विषयैषिणाम् । मुनेर्जनपदत्यागादध्यात्माग्नि: समिध्यते
indriyāṇāṃ nirodhena sarveṣāṃ viṣayaiṣiṇām | muner janapada-tyāgād adhyātmāgniḥ samidhyate ||
วายุกล่าวว่า “ด้วยการสำรวมอินทรีย์ทั้งปวงที่แสวงหาวัตถุแห่งอารมณ์ และด้วยการที่มุนีละทิ้งความอึกทึกของบ้านเมืองอันมีผู้คนหนาแน่น ไฟภายในแห่งญาณทางอธยาตมะย่อมถูกจุดให้ลุกโชนและส่องสว่างยิ่งขึ้น”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that spiritual illumination increases through two linked disciplines: (1) restraining the senses that chase pleasures, and (2) stepping away from social noise and distractions. Together they kindle the ‘inner fire’ of adhyātma—self-knowledge and inward steadiness—supporting ethical living and clarity of judgment.
Vāyu (the Wind-god) is speaking and instructing about ascetic practice. He explains how a muni’s deliberate control of the senses and withdrawal from populated places strengthens inner spiritual power and insight, presenting a model of disciplined renunciation within the broader Mahābhārata discourse on dharma.