Shloka 2
Rajo-guṇa-nirdeśa — Brahmā’s Enumeration of Rajasic Dispositions
सनन््तापो रूपमायास: सुखदु:खे हिमातपौ । ऐश्वर्य विग्रह: संधिहेतुवादो5रति: क्षमा
sanantāpo rūpam āyāsaḥ sukhaduḥkhe himātapau | aiśvarya-vigrahaḥ sandhi-hetu-vādo 'ratiḥ kṣamā ||
วายุเทพตรัสว่า “ความร้อนรุ่มไม่สิ้นสุด รูปกาย ความเพียรพยายาม สุขและทุกข์ ความหนาวและความร้อน; การวิวาทเพราะอำนาจและทรัพย์สมบัติ; การโต้แย้งว่าด้วยเหตุแห่งสันติและการปรองดอง; ความไม่พอใจ (อรติ) และความอดกลั้นให้อภัย—เหล่านี้เป็นสภาวะและอุปนิสัยที่หล่อหลอมชีวิตของผู้มีร่างกาย”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse catalogs the dualities and pressures of embodied existence—pleasure/pain, cold/heat, toil, and the social turbulence of power and conflict—while highlighting kṣamā (forbearance) as a stabilizing ethical response amid inevitable agitation and dispute.
Vāyu-deva is speaking in a didactic mode, enumerating key experiences and tendencies that characterize worldly life and social interaction, including conflict over sovereignty and debates about making peace, thereby setting an ethical frame for how one should endure and respond.