Shloka 13
Rajo-guṇa-nirdeśa — Brahmā’s Enumeration of Rajasic Dispositions
दम्भो दर्पो5थ रागश्न भक्ति: प्रीति: प्रमोदनम् । द्यूतं च जनवादश्न सम्बन्धा: स्त्रीकृताश्न ये,विप्रगण! द्रोह, माया, शठता, मान, चोरी, हिंसा, घृणा, परिताप, जागरण, दम्भ, दर्प, राग, सकाम भक्ति, विषय-प्रेम, प्रमोद, द्यूतक्रीड़ा, लोगोंके साथ विवाद करना, स्त्रियोंके लिये सम्बन्ध बढ़ाना, नाच-बाजे और गानमें आसक्त होना--से सब राजस गुण कहे गये हैं
vāyudeva uvāca | dambho darpo 'tha rāgaś ca bhaktiḥ prītiḥ pramodanam | dyūtaṃ ca janavādaś ca sambandhāḥ strīkṛtāś ca ye, vipragaṇa |
วายุเทพตรัสว่า “ความเสแสร้ง ความทะนงตน และราคะ; ภักติที่ถูกขับเคลื่อนด้วยความใคร่ ความยึดติดในอารมณ์แห่งอินทรีย์ และความรื่นรมย์ที่ตามใจตน; การพนัน; วาจาก่อวิวาทท่ามกลางผู้คน; และการสานสัมพันธ์เพื่อหญิง—โอ ที่ประชุมพราหมณ์ทั้งหลาย—สิ่งเหล่านี้นับเป็นคุณแห่งรชัส (rajas).”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse classifies certain behaviors and mental tendencies—hypocrisy, pride, passion, pleasure-seeking, gambling, contentious speech, and woman-centered entanglements—as expressions of rajas, the agitating quality that fuels desire, restlessness, and ethically compromising conduct.
Vāyudeva is instructing a gathering of brāhmaṇas by enumerating traits that characterize the rajasic disposition, as part of a broader teaching that distinguishes dispositions (guṇas) and their moral-spiritual consequences.