Shloka 93
नाध्यगच्छ तदा तस्यां तदा मे कश्मलो5भवत् | जब पृथ्वीपर अपने राज्यका पता न पा सका तो मैंने मिथिलामें खोज की। जब वहाँसे भी निराशा हुई तो अपनी प्रजापर अपने अधिकारका पता लगाया, किंतु उनपर भी अपने अधिकारका निश्चय न हुआ, तब मुझे मोह हो गया
nādhygaccha tadā tasyāṃ tadā me kaśmalo 'bhavat |
ครั้งนั้นข้าพเจ้าไม่อาจค้นพบสิ่งนั้นได้ ณ ที่นั้น; แล้วความสับสนและความหลงมัวก็เกิดขึ้นในใจข้าพเจ้า เมื่อไม่อาจพบรากฐานแห่งราชอำนาจของตนบนแผ่นดิน ข้าพเจ้าจึงสืบค้นในมิถิลา ครั้นที่นั่นก็ยังสิ้นหวัง ข้าพเจ้าจึงแสวงหาหลักฐานแห่งสิทธิของตนเหนือไพร่ฟ้าประชาราษฎร์ แต่ก็ยังไม่อาจได้ความแน่ชัด แล้วจิตของข้าพเจ้าก็ตกอยู่ในโมหะ
जनक उवाच
Educational Q&A
When the foundation of one’s authority or identity is sought only in external markers (land, city, subjects), uncertainty can arise; the verse points toward the need to ground kingship and action in dharma and inner clarity rather than mere possession or power.
Janaka recounts a moment of doubt: he could not ‘find’ or ascertain the basis of his rightful rule, and as that certainty failed, he experienced kaśmala—mental and moral confusion—setting the stage for further reflection on true sovereignty and duty.