Shloka 3
तेभ्यश्नान्यांस्तेषु नित्यांश्व भावान् भूतात्मानं लक्षयेरन् शरीरे । तस्मिंस्तिष्ठन्नास्मि सक्त: कथंचित् कामक्रोधाभ्यां जरया मृत्युना च,इन बाह्य इन्द्रियों और विषयोंसे भिन्न जो स्वप्न और सुषुप्तिके वासनामय विषय एवं इन्द्रियाँ हैं तथा उनमें भी जो नित्यभाव हैं, उनसे भी विलक्षण जो भूतात्मा है, उसको शरीरके भीतर योगीजन देख पाते हैं। उसी भूतात्मामें स्थित हुआ मैं कहीं किसी तरह भी काम, क्रोध, जरा और मृत्युसे ग्रस्त नहीं होता
tebhyaḥ svapna-susupti-vāsanā-mayebhyo viṣayendriyebhyaś ca vilakṣaṇaṁ bhūtātmānaṁ lakṣayeran śarīre | tasmiṁs tiṣṭhann asmi na saktaḥ kathaṁcit kāma-krodhābhyāṁ jarayā mṛtyunā ca ||
ต่างจากอินทรีย์ภายนอกและอารมณ์ของมัน—ทั้งยังต่างจากแดนแห่งความฝันและหลับลึก ที่ซึ่งวาสนาก่อรูปเป็นอารมณ์และอินทรีย์อันละเอียด และต่างจากสภาวะอันตั้งมั่นที่มีอยู่ในแดนนั้น—เหล่าโยคีเห็น ‘ภูตาตมัน’ อาตมันแห่งธาตุ อยู่ภายในกาย. เมื่อดำรงอยู่ในอาตมันนั้น เรามิได้ถูกผูกพันโดยประการใดเลย; กามและโกรธย่อมไม่ครอบงำ ทั้งชราและมรณะก็ไม่อาจพิชิต.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the true Self (bhūtātman) is distinct from sensory experience and even from the subtle experiences of dream and deep sleep shaped by latent impressions. When one abides in that Self, one becomes unattached and is not overpowered by desire, anger, aging, or death—an ethical ideal of inner freedom and steadiness.
A brāhmaṇa speaker is instructing about yogic discernment: yogins perceive an inner Self within the body that transcends waking senses and the mind’s dream/sleep formations. He then speaks in the first person, describing his own established state in that Self and the resulting immunity to binding passions and fear of mortality.