Shloka 29
सप्तहोतृ-विधानम् एवं इन्द्रिय–मनःसंवादः
The Seven Hotṛs and the Debate of Senses and Mind
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आश्वमेधिकपर्वके अन्तर्गत अनुगीतापर्वमें ब्राह्मण-गीताविषयक इक्कीसवाँ अध्याय पूरा हुआ,काम तु नः स्वेषु गुणेषु सड़: काम च नान्योन्यगुणोपलब्धि: । अस्मान् विना नास्ति तवोपलब्धि- स्तावदते त्वां न भजेत् प्रहर्ष:. भले ही हमलोगोंकी अपने-अपने गुणोंके प्रति आसक्ति हो और भले ही हम परस्पर एक-दूसरेके गुणोंको न जान सकें; किंतु यह बात सत्य है कि आप हमारी सहायताके बिना किसी भी विषयका अनुभव नहीं कर सकते। आपके बिना तो हमें केवल हर्षसे ही वंचित होना पड़ता है
kāma tu naḥ sveṣu guṇeṣu saṅgaḥ, kāma ca nānyonya-guṇopalabdhiḥ | asmān vinā nāsti tavopalabdhiḥ, tāvad ate tvāṃ na bhajet praharṣaḥ ||
พราหมณ์กล่าวว่า “แม้เราทั้งหลายจะยึดติดในคุณลักษณะของตน และแม้เราจะมิได้รู้คุณลักษณะของกันและกันโดยถ่องแท้ก็ตาม แต่ความจริงประการหนึ่งคือ หากปราศจากเรา ท่านย่อมไม่อาจรับรู้อารมณ์ใด ๆ ได้เลย และหากปราศจากท่าน เราก็ย่อมขาดแต่เพียงความยินดี—ความปลื้มปีติย่อมไม่บังเกิดแก่เรา”
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
Cognition and experience arise through interdependence: the faculties/qualities (guṇas, understood here as functional capacities such as senses and their tendencies) cannot yield joy without the ‘you’ addressed (the coordinating principle, often read as mind/intellect), and that principle cannot apprehend objects without them. The verse highlights mutual dependence and warns against one-sided pride or isolation of any single faculty.
Within the Anugītā’s Brahmin-centered discourse, the Brahmin speaker articulates a reflective teaching about inner psychology: despite each faculty’s attachment to its own domain and its limited awareness of the others, perception (upalabdhi) requires their cooperation. The statement functions as a didactic moment, steering the listener toward integrated self-understanding rather than fragmented identification.