Shloka 2
Vāc–Manas Saṃvāda: Prāṇa-Apāna and the Primacy Debate (वाक्–मनस् संवादः)
श्रोत्रं त्वक् चक्षुषी जिह्नवा नासिका चरणौ करौ । उपस्थ॑ वायुरिति वा होतृणि दश भामिनि,भामिनि! कान, त्वचा, नेत्र, जिह्ला (वाक् और रसना), नासिका, हाथ, पैर, उपस्थ और गुदा--से दस होता हैं
śrotraṃ tvak cakṣuṣī jihvā nāsikā caraṇau karau | upasthaḥ vāyur iti vā hotṝṇi daśa bhāmini bhāmini |
โอ นางผู้ผ่องงาม! การได้ยิน ผิวหนัง (สัมผัส) การเห็น ลิ้น จมูก เท้าทั้งสอง มือทั้งสอง อวัยวะสืบพันธุ์ และทวารหนัก—เหล่านี้แลคือ ‘โหตฤ’ ทั้งสิบ.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the senses and organs function like ‘priests’ conducting an inner ritual; because they drive perception and action, ethical life requires governing them through restraint and mindful discipline.
A Brahmin, speaking to a woman addressed as ‘bhāmini,’ enumerates the bodily faculties and organs and interprets them as ten ‘hotṛs,’ setting up a metaphorical explanation of inner sacrifice and the need for control over sensory activity.