Shloka 2
Abhaya-Itihāsa: Karma, Indriyas, and the Non-sensory Brahman
Brāhmaṇī–Brāhmaṇa Saṃvāda
ब्राह्मणी ब्राह्मणं कंचिज्ज्ञानविज्ञानपारगम् | दृष्टवा विविक्त आसीनं भार्या भर्तारमब्रवीत्,एक ब्राह्मण, जो ज्ञान-विज्ञानके पारगामी विद्वान् थे, एकान्त स्थानमें बैठे हुए थे, यह देखकर उनकी पत्नी ब्राह्मणी अपने उन पतिदेवके पास जाकर बोली--'प्राणनाथ! मैंने सुना है कि स्त्रियाँ पतिके कर्मानुसार प्राप्त हुए लोकोंको जाती हैं; किंतु आप तो कर्म छोड़कर बैठे हैं और मेरे प्रति कठोरताका बर्ताव करते हैं। आपको इस बातका पता नहीं है कि मैं अनन्यभावसे आपके ही आश्रित हूँ। ऐसी दशामें आप-जैसे पतिका आश्रय लेकर मैं किस लोकमें जाऊँगी? आपको पतिरूपमें पाकर मेरी क्या गति होगी”
vāyudeva uvāca | brāhmaṇī brāhmaṇaṁ kañcij jñāna-vijñāna-pāragam | dṛṣṭvā vivikte āsīnaṁ bhāryā bhartāram abravīt |
วายุเทพตรัสว่า สตรีพราหมณ์ผู้หนึ่งเห็นพราหมณ์ท่านหนึ่ง ผู้เชี่ยวชาญทั้งญาณทางธรรมและปัญญาในทางปฏิบัติ นั่งสงัดอยู่ในที่ลี้ลับ ครั้นเข้าไปหาแล้วนางกล่าวว่า “โอ้ นายแห่งชีวิตของข้า ข้าได้ยินมาว่า สตรีทั้งหลายย่อมได้ไปสู่โลกที่สามีได้มาด้วยกรรมของตน แต่ท่านกลับละการกระทำ นั่งแยกอยู่เดียวดาย และยังปฏิบัติต่อข้าด้วยความแข็งกร้าว ท่านไม่รู้หรือว่าข้าพึ่งพาท่านผู้เดียวด้วยความภักดีอันไม่แบ่งแยก? หากข้าขออาศัยสามีเช่นท่าน ข้าจะไปสู่โลกใดเล่า? เมื่อมีท่านเป็นสามี ชะตากรรมของข้าจะเป็นเช่นไร?”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical tension between renunciation and responsibility: a householder’s spiritual pursuit should not become an excuse for neglecting duties toward one’s spouse. The wife appeals to the doctrine that a wife’s spiritual destiny is linked to her husband’s conduct, urging him to recognize his obligations and the moral consequences of abandoning action and compassion.
A learned Brahmin sits in seclusion, apparently withdrawing from action and behaving harshly toward his wife. Seeing this, the Brahmin woman approaches him and questions how she can attain a good destiny if he abandons prescribed duties, emphasizing her exclusive dependence on him as her refuge.