Shloka 22
जैसे मनुष्य सपनेमें किसी अपरिचित पुरुषको देखकर जब पुनः उसे जाग्रत् अवस्थामें देखता है, तब तुरंत पहचान लेता है कि “यह वही है।” उसी प्रकार साधन-परायण योगी समाधि-अवस्थामें आत्माको जिस रूपमें देखता है, उसी रूपमें उसके बाद भी देखता रहता है ।। इषीकां च यथा मुञ्जात् वक्षिन्रिष्कृष्य दर्शयेत् | योगी निष्कृष्य चात्मानं तथा पश्यति देहत:,जैसे कोई मनुष्य मूँजसे सींकको अलग करके दिखा दे, वैसे ही योगी पुरुष आत्माको इस देहसे पृथक् करके देखता है
yathā manuṣyaḥ svapne kasmiṃścid aparicite puruṣe dṛṣṭe punaḥ prabuddhāvasthāyāṃ tam eva paśyati, tadā sahasā pratyabhijānāti—“eṣa sa eva” iti; tathā sādhanaparāyaṇo yogī samādhyavasthāyām ātmānaṃ yena rūpeṇa paśyati, tenaiva rūpeṇa tataḥ param api paśyaty eva. iṣīkāṃ ca yathā muñjād vakṣyan niṣkṛṣya darśayet | yogī niṣkṛṣya cātmānaṃ tathā paśyati dehataḥ ||
พราหมณ์กล่าวว่า ดุจคนผู้เห็นชายแปลกหน้าในความฝัน ครั้นต่อมาเมื่อเห็นในยามตื่นก็จำได้ทันทีว่า “นี่แหละคนเดิม” ฉันใด โยคีผู้มุ่งมั่นในสาธนะ เมื่อเห็นอาตมันในสมาธิด้วยอาการใด ภายหลังก็ยังเห็นด้วยอาการนั้นฉันนั้น. และดุจผู้ดึงเส้นใยอ้อออกจากลำต้นหญ้ามุญชะแล้วแสดงให้เห็นว่าแยกต่างหาก โยคีก็—ประหนึ่งดึงออกมา—เห็นอาตมันว่าแยกจากกาย.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
Through the analogies of dream-recognition and extracting a fiber from muñja grass, the verse teaches viveka: the yogin realizes the Self as distinct from the body, and the clarity gained in samādhi becomes a stable, recognizable insight even afterward.
A brāhmaṇa instructs by using everyday comparisons to explain how a disciplined yogin perceives the ātman in samādhi and then continues to see that same truth—namely, the Self’s separateness from the physical body.