Shloka 16
Kāma–Mamatā–Upadeśa
Discourse on Desire, Possessiveness, and Ritual Duty
यो मां प्रयतते हन्तुं धृत्या सत्यपराक्रम: । भावो भवामि तस्याहं स च मां नावबुध्यते,जो सत्यपराक्रमी पुरुष धैर्यके बलसे मुझे नष्ट करनेकी चेष्टा करता है, उसके मानसिक भावोंके साथ मैं इतना घुल-मिल जाता हूँ कि वह मुझे पहचान नहीं पाता
yo māṃ prayatate hantuṃ dhṛtyā satyaparākramaḥ | bhāvo bhavāmi tasyāhaṃ sa ca māṃ nāvabudhyate ||
พระวายุตรัสว่า “ผู้ใดมั่นคงและกล้าหาญแท้ พยายามทำลายเราด้วยความอดทนแน่วแน่ เราจะหลอมรวมเข้ากับความคิดเจตนาและอารมณ์ที่เคลื่อนไหวในใจของเขาจนแนบสนิท เขาจึงไม่อาจรู้เท่าทันเราได้ว่าเป็นสิ่งแยกต่างหาก”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Even sincere strength and determination can fail without discernment: a subtle power (here Vāyu) can blend into one’s own mental impulses (bhāva), making the true cause of action hard to detect. The verse points to the ethical need for self-knowledge and clarity about what drives one’s efforts.
Vāyu speaks about his elusiveness: when a truly valorous person tries to overcome him with steadfast effort, Vāyu becomes indistinguishable from that person’s own inner states, so the person cannot identify Vāyu as a separate force.