Shloka 1
अपन क्रात बछ। अर: अं द्ादशो<ड् ध्याय: भगवान् श्रीकृष्णका कक मनपर विजय करनेके आदेश वायुदेव उवाच द्विविधो जायते व्याधि: शारीरो मानसस्तथा । परस्परं तयोर्जन्म निर्दधन्द्धं नोपपद्यते,भगवान् श्रीकृष्णने कहा--कुन्तीनन्दन! दो प्रकारके रोग उत्पन्न होते हैं--एक शरीरिक दूसरा मानसिक। इन दोनोंका जन्म एक-दूसरेके सहयोगसे होता है। दोनोंके पारस्परिक सहयोगके बिना इनकी उत्पत्ति सम्भव नहीं है
vāyudeva uvāca | dvividho jāyate vyādhiḥ śārīro mānasas tathā | parasparaṃ tayor janma nirdahaddhaṃ nopapadyate ||
วายุเทพทูลว่า “ความเจ็บป่วยบังเกิดเป็นสองอย่าง—ทางกายและทางใจ ทั้งสองย่อมเกิดโดยอาศัยกันและกัน; หากปราศจากความเกื้อหนุนซึ่งกันและกัน ก็ไม่อาจอธิบายกำเนิดของมันได้โดยชอบ”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that human suffering and illness are not purely physical or purely psychological; bodily and mental afflictions condition each other. Ethical self-discipline and inner balance are therefore relevant to health, just as bodily regulation supports clarity of mind.
Vāyudeva speaks as an instructor, classifying disease into bodily and mental types and asserting their interdependence, setting a reflective, didactic tone for the discussion that follows.