Shloka 33
धृतराष्ट्रस्य पश्चात्तापः तथा वनप्रस्थानानुज्ञा | Dhṛtarāṣṭra’s Remorse and Request for Forest-Retirement
'प्रातःकाल उठकर (नित्य नियमसे निवृत्त होनेके बाद) पहले तुम्हें उन लोगोंसे मिलना चाहिये, जो तुम्हारे खर्च-बर्चके कामपर नियुक्त हों। उसके बाद आभूषण पहनने या भोजन करनेके कामपर ध्यान देना चाहिये ।। पश्येथाश्व॒ ततो योधान् सदा त्वं प्रतिहर्षयन् । दूतानां च चराणां च प्रदोषस्ते सदा भवेत्,“तत्पश्चात् सैनिकोंका हर्ष और उत्साह बढ़ाते हुए उनसे मिलना चाहिये। दूतों और जासूसोंसे मिलनेके लिये तुम्हारे लिये सर्वोत्तम समय संध्याकाल है
vaiśampāyana uvāca | prātaḥkāle utthāya (nityaniyamān nirvṛtya) pūrvaṃ tvayā teṣāṃ saha saṃgamo kartavyaḥ ye tava vyayavyayakārye niyuktāḥ | tataḥ alaṅkāradhāraṇe bhojane vā manaḥ kartavyam || paśyethāśva tato yodhān sadā tvaṃ pratiharṣayan | dūtānāṃ ca carāṇāṃ ca pradoṣas te sadā bhavet ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “เมื่อยามรุ่งอรุณลุกขึ้นและปฏิบัติกิจวัตรประจำวันเสร็จแล้ว พึงพบผู้ที่ได้รับแต่งตั้งให้ดูแลรายจ่ายและค่าใช้สอยในเรือนก่อน จากนั้นจึงใส่ใจเรื่องการประดับกายหรือการรับประทานอาหาร แล้วจึงไปพบเหล่านักรบ พลางปลุกเร้าความยินดีฮึกเหิมของเขาอยู่เสมอ ส่วนการพบปะทูตและสายลับนั้น เวลาโพล้เพล้ยามสนธยานับว่าเหมาะสมที่สุดสำหรับท่านเสมอ”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A ruler (or leader) should follow disciplined time-management: begin with duty and accountability (daily observances and financial oversight), then personal needs, then morale-building among the troops, and reserve sensitive intelligence work (envoys and spies) for an appropriate, discreet time (evening).
Vaiśampāyana describes a structured daily schedule of leadership: meeting officials responsible for expenses, then attending to personal routines, then visiting and heartening the warriors, and finally holding consultations with envoys and spies at dusk.