Shloka 38

Devanagari script

विपरीतकश्न मे शत्रुर्नियम्यश्न भवेन्नर: । राजा युधिष्ठिर बड़े दयालु थे। वे सदा प्रसन्न रहकर अपने भाइयों और मन्त्रियोंसे कहा करते थे कि “ये राजा धृतराष्ट्र मेरे और आपलोगोंके माननीय हैं। जो इनकी आज्ञाके अधीन रहता है, वही मेरा सुहृद्‌ है। विपरीत आचरण करनेवाला मेरा शत्रु है। वह मेरे दण्डका भागी होगा

Transliteration

viparītakṛc ca me śatrur niyamyaś ca bhaven naraḥ |

Translation

ไวศัมปายนะกล่าวว่า—“ผู้ใดดำเนินสวนทางต่อบัญชาของเราและขอบเขตแห่งธรรม ผู้นั้นเป็นศัตรูของเรา; ส่วนผู้ใดข่มใจตนและอยู่ในระเบียบวินัย ผู้นั้นควรถูกนับว่าเป็นผู้ภักดี” ในกาลนั้น พระราชายุธิษฐิระผู้เปี่ยมเมตตาและมั่นคง จึงกล่าวแก่พระอนุชาและเสนาบดีซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า—“พระเจ้าธฤตราษฏระเป็นผู้ควรแก่การยกย่องของเราทุกคน ผู้ใดเชื่อฟังพระบัญชาและคำชี้นำของพระองค์ ผู้นั้นเป็นมิตรผู้หวังดีของเรา; แต่ผู้ใดประพฤติกลับกัน จะถูกนับเป็นศัตรูและสมควรแก่โทษทัณฑ์”

Word by Word

• {'viparīta': 'contrary, opposite, acting against (instruction or propriety)', 'kṛt (kṛc)': 'doing, acting (one who does/behaves)', 'me': 'my', 'śatruḥ': 'enemy', 'niyamya': 'having restrained/controlled oneself

• under discipline', 'bhavet': 'would be, becomes', 'naraḥ': 'man, person', 'ājñā (contextual)': 'command, order', 'daṇḍa (contextual)': 'punishment, royal chastisement', 'suhṛd (contextual)': 'well-wisher, friend'}

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Yudhiṣṭhira
• Dhṛtarāṣṭra

Educational Q&A

What is the core teaching?

Loyalty is defined by disciplined obedience to rightful authority and ethical restraint; deliberate contrariness is treated as enmity and invites punishment. The verse frames governance as moral order: self-control and compliance sustain harmony, while defiance disrupts dharma.

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana reports Yudhiṣṭhira’s standing instruction to his brothers and ministers during the Āśramavāsika phase: Dhṛtarāṣṭra is to be honored, and those who follow his directives are counted as Yudhiṣṭhira’s allies; those who act in opposition are considered enemies and subject to royal discipline.