Shloka 3
धृतराष्ट्र-सत्कारः तथा श्राद्ध-दाने नियमनम् | Honoring Dhṛtarāṣṭra and Regulating Śrāddha-Gifts
आनृशंस्यपरो राजा प्रीयमाणो युधिष्ठिर: । उवाच स तदा भ्रातृनमात्यांश्व महीपति:,विपरीतकश्न मे शत्रुर्नियम्यश्न भवेन्नर: । राजा युधिष्ठिर बड़े दयालु थे। वे सदा प्रसन्न रहकर अपने भाइयों और मन्त्रियोंसे कहा करते थे कि “ये राजा धृतराष्ट्र मेरे और आपलोगोंके माननीय हैं। जो इनकी आज्ञाके अधीन रहता है, वही मेरा सुहृद् है। विपरीत आचरण करनेवाला मेरा शत्रु है। वह मेरे दण्डका भागी होगा
Vaiśampāyana uvāca |
Ānṛśaṁsyaparo rājā prīyamāṇo Yudhiṣṭhiraḥ |
Uvācsa tadā bhrātṝn amātyāṁś ca mahīpatiḥ |
Viparītakaś ca me śatrur niyamyaś ca bhaven naraḥ |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—พระเจ้ายุธิษฐิระ ผู้ยึดมั่นในความเมตตาและทรงพระอารมณ์ผ่องใสอยู่เสมอ ได้ตรัสแก่พระอนุชาและเสนาบดีทั้งหลายว่า “ผู้ใดปฏิบัติตามพระบัญชาของเรา ผู้นั้นเป็นมิตรของเรา; แต่ผู้ใดประพฤติสวนทาง ผู้นั้นเป็นศัตรูของเรา—พึงควบคุมและลงโทษเสีย”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A ruler grounded in compassion still upholds order: loyalty is defined by adherence to rightful command, while deliberate contrariness is treated as enmity and met with restraint and punishment. Mercy and discipline are presented as complementary duties of kingship.
Vaiśampāyana narrates that Yudhiṣṭhira, in a calm and benevolent mood, addresses his brothers and ministers, laying down a policy of governance: those who follow his directives are friends; those who act against them are to be controlled and penalized.