Shloka 24
ब्राह्मणानां यथावृत्त: क्षत्रियाणां यथाविध:,विपरीतकश्न मे शत्रुर्नियम्यश्न भवेन्नर: । राजा युधिष्ठिर बड़े दयालु थे। वे सदा प्रसन्न रहकर अपने भाइयों और मन्त्रियोंसे कहा करते थे कि “ये राजा धृतराष्ट्र मेरे और आपलोगोंके माननीय हैं। जो इनकी आज्ञाके अधीन रहता है, वही मेरा सुहृद् है। विपरीत आचरण करनेवाला मेरा शत्रु है। वह मेरे दण्डका भागी होगा
vaiśampāyana uvāca | brāhmaṇānāṃ yathāvṛttaḥ kṣatriyāṇāṃ yathāvidhiḥ | viparītakaś ca me śatrur niyamyaś ca bhaven naraḥ ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “ต่อพราหมณ์พึงประพฤติตามจารีตอันถูกต้องที่สืบมา และต่อกษัตริย์นักรบ (กษัตริยะ) พึงประพฤติตามกฎแห่งฐานันดรของเขา ผู้ใดประพฤติผิดจากนี้ ผู้นั้นเป็นศัตรูของเรา; ส่วนผู้ใดข่มใจตนและอยู่ใต้ระเบียบวินัย ผู้นั้นเป็นที่ยอมรับของเรา” ในเรื่องราวนี้ ยุธิษฐิระผู้เปี่ยมกรุณาและมั่นคง ได้สั่งสอนพี่น้องและเสนาบดีให้เคารพธฤตราษฏระ และถือความจงรักภักดีต่อพระบัญชาของพระองค์เป็นเครื่องหมายแห่งธรรม
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes dharma as role-appropriate conduct: treat brāhmaṇas according to established respectful norms and kṣatriyas according to prescribed rule; self-restraint and disciplined obedience align one with righteous governance, while contrary conduct makes one an adversary liable to correction.
In the Āśramavāsika setting, Yudhiṣṭhira is depicted guiding his court: Dhṛtarāṣṭra is to be honored, and those who remain under rightful command and discipline are regarded as friends, whereas those who act in opposition are treated as enemies subject to punishment.