Shloka 19
अलोभोपाख्यानम् — शुनःसख-यातुधानी-संवादः
The Allegory of Non-Greed: Śunaḥsakha and the Yātudhānī
जो चितकबरे रंगके बैलोंसे जुती गाड़ीपर बैठकर नदीके जलको पार कर रहा हो, उसके पितर इस समय मानो नावपर बैठकर उससे जलांजलि पानेकी इच्छा रखते हैं ।। सदा नावि जल तऊज्ञा: प्रयच्छन्ति समाहिता: । मासार्थे कृष्णपक्षस्य कुर्यान्निर्वपणानि वै
yaś citrakabare raṅgake bailaiḥ yutāṁ gāḍīṁ āruhya nadī-jalaṁ pārayan bhavati, tasya pitaras tadā nāvam āruhya iva tasmat jalāñjaliṁ prāptum icchanti. sadā nāvi jalatāḥ ajñāḥ prayacchanti samāhitāḥ. māsārthe kṛṣṇapakṣasya kuryān nirvapaṇāni vai.
เมื่อบุรุษผู้หนึ่งนั่งบนเกวียนที่เทียมด้วยโค/กระทิงลายด่างอันประดับเรียบร้อย แล้วข้ามสายน้ำไป ในกาลนั้นปิตฤของเขาประหนึ่งนั่งอยู่ในเรือ ปรารถนาจะได้รับชลาญชลีจากเขา ดังนั้นพึงมีจิตตั้งมั่น ถวายน้ำบูชาแก่ปิตฤเป็นนิตย์; และโดยเฉพาะในกฤษณปักษ์แห่งเดือน พึงกระทำพิธีนิรวปณะ (กิจแห่งศราทธะตามกำหนด) อย่างแน่นอน
भीष्म उवाच
Educational Q&A
One should not neglect ongoing obligations to the ancestors: offer water (tarpana/jalāñjali) with a focused mind, and observe the appropriate lunar timing—especially the dark fortnight—for ancestral rites (nirvapaṇa/śrāddha-related offerings).
Bhishma is instructing on ancestral rites. He uses a vivid image: as a person crosses a river on a bullock-cart, the Pitṛs are imagined as if seated in a boat nearby, eagerly awaiting the water-offering from him—underscoring immediacy and duty.