Shloka 69
गवां लोकवर्णनं तथा गोप्रदानफलश्रुतिः
Description of the ‘World of Cows’ and the Stated Fruits of Cow-Gift
(विप्रदारे परह्ते विप्रस्वनिचये तथा । परित्रायन्ति शक्तास्तु नमस्तेभ्यो मृतास्तु वा ।। न पालयन्ति चेत् तस्य हन्ता वैवस्वतो यम: । दण्डयन् भर्त्सयन् नित्यं निरयेभ्यो न मुज्चति ।। तथा गवां परित्राणे पीडने च शुभाशुभम् । विप्रगोषु विशेषेण रक्षितेषु हतेषु वा ।।) जहाँ ब्राह्मणोंकी स्त्रियों अथवा उनके धनका अपहरण होता हो, वहाँ शक्ति रहते हुए जो उन सबकी रक्षा करते हैं, उन्हें नमस्कार है। जो उनकी रक्षा नहीं करते हैं, वे मुर्दोंके समान हैं। सूर्यपुत्र यमराज ऐसे लोगोंका वध कर डालते हैं, प्रतिदिन उन्हें यातना देते और डाँटते-फटकारते हैं और नरकसे उन्हें कभी छुटकारा नहीं देते हैं। इसी प्रकार गौओंके संरक्षण और पीड़नसे भी शुभ और अशुभकी प्राप्ति होती है। विशेषतः ब्राह्मणों और गौओंके अपने द्वारा सुरक्षित होनेपर पुण्य और मारे जानेपर पाप होता है ।। इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि गोदानमाहात्म्ये एकोनसप्ततितमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्या भारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें गोदानका माहात्म्यविषयक उनहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
bhīṣma uvāca |
vipradāre parahṛte viprasvanicaye tathā |
paritrāyanti śaktās tu namas tebhyo mṛtās tu vā ||
na pālayanti cet tasya hantā vaivasvato yamaḥ |
daṇḍayan bhartsayan nityaṃ nirayebhyo na muñcati ||
tathā gavāṃ paritrāṇe pīḍane ca śubhāśubham |
vipragōṣu viśeṣeṇa rakṣiteṣu hateṣu vā ||
ภีษมะกล่าวว่า “ณ ที่ใดภรรยาของพราหมณ์ถูกล่วงละเมิดหรือถูกกวาดต้อน และทรัพย์ของพราหมณ์ถูกยึดเอาไป—ผู้ใดมีกำลังแล้วปกป้องพวกเขา ผู้นั้นควรได้รับคารวะ; ส่วนผู้ใดไม่ปกป้อง ก็ประหนึ่งคนตายแล้ว. ไววัสวตยมะ โอรสแห่งสุริยะ ย่อมเป็นผู้ประหารคนประมาทเช่นนั้น: ทรงลงทัณฑ์ ตำหนิทุกวัน และไม่ปล่อยให้พ้นจากนรกทั้งหลาย. เช่นเดียวกันในเรื่องโค—การคุ้มครองให้ผลเป็นมงคล การกดขี่ให้ผลอัปมงคล. โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เมื่อผู้ใดปกป้องพราหมณ์และโคด้วยความเพียรของตน ย่อมได้บุญ; เมื่อพวกเขาถูกฆ่า ย่อมเกิดบาป.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Dharma requires active protection of Brahmins (their persons, families, and property) and of cows when one has the capacity; failure to protect is treated as grave moral negligence that leads to severe post-mortem retribution under Yama, while protection yields merit and harm yields sin.
In Bhishma’s instruction on gifts and the greatness of cow-giving (go-dāna), he broadens the ethical frame: beyond ritual giving, society’s guardians must prevent abduction and plunder involving Brahmins and must protect cows; he warns that Yama punishes those who neglect this duty.