Shloka 15
Gopradāna-phalasaṃprāpti: Nāciketa’s Vision of Vaivasvata’s Realms (गोप्रदानफलसम्प्राप्तिः — नाचिकेतोपाख्यानम्)
अन्नमेव मनुष्याणां प्राणानाहुर्मनीषिण: । तच्च सर्व नरव्यात्र पानीयात् सम्प्रवर्तते
annam eva manuṣyāṇāṃ prāṇān āhur manīṣiṇaḥ | tac ca sarvaṃ naravyātra pānīyāt sampravartate ||
ภีษมะกล่าวว่า “บัณฑิตทั้งหลายประกาศว่า อาหารนั่นเองคือปราณของมนุษย์ และความยังชีพทั้งมวลของผู้คนย่อมอาศัยน้ำเป็นที่สุด—ล้วนเกิดจากน้ำ”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Food is identified as the very basis of human life, and water is presented as the underlying source that enables food and thus sustains society; therefore, ensuring access to water and food is a central ethical duty.
In Bhīṣma’s instruction on dharma (Anuśāsana Parva), he emphasizes foundational supports of life—food and water—framing them as primary objects of care, governance, and charity.