Shloka 16
दानफलप्रकरणम् — उपानहदानं, तिलदानं, भूमिदानं, गोदानं, अन्नदानं च
Gifts and Their Stated Results: Footwear, Sesame, Land, Cows, and Food
ये चान्ये भूमिमिच्छेयु: कुर्युरेवं न संशय: । यः साधोर्भूमिमादत्ते न भूमिं विन्दते तु सः
ye cānye bhūmim iccheyuḥ kuryur evaṃ na saṃśayaḥ | yaḥ sādhōr bhūmim ādatte na bhūmiṃ vindate tu saḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า—แม้ผู้อื่นใดที่ปรารถนาจะได้แผ่นดินในภพหน้า ก็ควรกระทำทานที่ดินในภพนี้ด้วยประการเดียวกัน—ปราศจากข้อสงสัย แต่ผู้ใดใช้เล่ห์กลหรือกำลังเข้ายึดที่ดินของคนดีผู้อยู่ในธรรม ผู้นั้นย่อมมิได้บรรลุ “การได้แผ่นดิน” อันเป็นมงคลอย่างแท้จริง
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that one who desires prosperity and rightful possession of land should practice bhūmi-dāna (donation of land) and that forcibly or deceitfully taking a virtuous person’s land leads to loss of merit and failure to truly attain land’s benefits.
In Bhishma’s instruction to Yudhishthira within the Anushasana Parva’s dharma-teachings, he emphasizes the religious-ethical value of land-gifting and condemns land-grabbing from the righteous as adharma with negative karmic consequences.