Shloka 186
Nakṣatra-yoga-anusāreṇa Dāna-vidhiḥ
Gifts prescribed according to lunar mansions and yogas
दमस्त्यागो धृति: सत्यं भवत्यवभूथाय ते । सब प्राणियोंके प्रति अहिंसाका भाव रखना, सबको यथायोग्य भाग अर्पण करना, इन्द्रियसंयम, त्याग, धैर्य और सत्य--ये सब गुण तुम्हें यज्ञान्तमें किये जानेवाले अवभूथ- स्नानका फल देंगे
damo tyāgo dhṛtiḥ satyaṁ bhavaty avabhūthāya te | sarva-prāṇiṣu cāhiṁsā-bhāvaḥ sarvebhyo yathā-yogya-bhāga-pradānaṁ indriya-saṁyamaḥ tyāgaḥ dhairyaṁ satyam—ete guṇās te yajñānte kriyamāṇasya avabhūtha-snānasya phalaṁ dāsyanti ||
ความสำรวมอินทรีย์ การสละละวาง ความมั่นคงอดทน และความสัตย์—สิ่งเหล่านี้เองจักเป็นผลแท้แก่เจ้า ดุจผลแห่งอวภฤถสฺนานในยัญพิธีเมื่อสิ้นสุด. การมีใจอหิงสาต่อสรรพชีวิต การมอบส่วนอันควรแก่แต่ละผู้ตามสมควร การข่มอินทรีย์ การให้ทานและการปล่อยวาง ความอดทนแน่วแน่ และการกล่าวสัตย์—คุณธรรมเหล่านี้แลที่ประทานผลบุญซึ่งผู้คนแสวงหา ณ ปลายพิธีสรงนั้น
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that ethical virtues—non-violence toward all beings, giving each their due, sense-control, renunciation, patience/fortitude, and truth—are the real ‘fruit’ of ritual acts. Inner discipline and moral conduct are presented as equal to (or the true completion of) the external sacrificial conclusion.
In Anushasana Parva, Bhishma instructs Yudhiṣṭhira on dharma. Here he reframes sacrificial merit: instead of focusing on the external avabhūtha bath at a yajña’s end, he emphasizes that the lasting completion of religious life is achieved through sustained moral qualities and compassionate conduct.